Kamtukli halqalilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 94–95-b. — ziyouz.com
Kamtukli halqalilar (Oligo chaeta) — halqali çuvalçanglar sinfi. Uz. bir mm ning bir neça uluşidan 2,5 m gaça. Halqalari soni 5—7 dan 600 gaça. Parapodiy va paypaslagiçlari yöq. Tuklari köp tuklilarga nisbatan kam sonli (nomi şundan olingan), 2 töpdan tanasining ikki yonida joylaşgan. Sezgi organlari odatda bölmaydi, faqat suvda yaşovçi ayrim turlarida yoruğlik sezuvçi közçalar bor. 25—27 oilasi (yomğir çuvalçanglar, namdidalar, nayyasarlar, qisqiçbaqa zuluklar va b.), 5 mingga yaqin turi bor. Köpçiligi tuproq va çuçuk suvda, 200 ga yaqin turi dengizlarda hayot keçiradi. Asosan, detrifaglar, bir neça turlari yirtqiç, parazit (qisqiçbaqa zuluklar) yoki kommensal. Germafrodit, jinsiy bezlari tanasi oldingi qismidagi bir neça böğimlarida joylaşgan. Tuxumlari pilla içida uruğlanadi. Pilla belboği işlab çiqaradigan suyuqligidan hosil böladi. Ba'zan tuxumlari uruğlanmasdan partenogenez usulda köpayadi. Özgarişsiz rivojlanadi. Ayrim turlari köndalangiga böliniş orqali jinssiz köpayadi. Tuproqda yaşovçi K.h. gumus hosil bölişiga ta'sir körsatadi; tuproq strukturasini yaxşilab, uningunumorligini oşiradi. Suv K. h. ba'zan bentosning asosiy qismini taşkil etadi; ifloslangan suv havzalarining tozalanişiga yordam beradi; baliqlar uçun oziq böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАМТУКЛИ ҲАЛҚАЛИЛАР (Oligo chaeta) — ҳалқали чувалчанглар синфи. Уз. бир мм нинг бир неча улушидан 2,5 м гача. Ҳалқалари сони 5—7 дан 600 гача. Параподий ва пайпаслагичлари йўқ. Туклари кўп туклиларга нисбатан кам сонли (номи шундан олинган), 2 тўпдан танасининг икки ёнида жойлашган. Сезги органлари одатда бўлмайди, фақат сувда яшовчи айрим турларида ёруғлик сезувчи кўзчалар бор. 25—27 оиласи (ёмғир чувалчанглар, намдидалар, найясарлар, қисқичбақа зулуклар ва б.), 5 мингга яқин тури бор. Кўпчилиги тупроқ ва чучук сувда, 200 га яқин тури денгизларда ҳаёт кечиради. Асосан, детрифаглар, бир неча турлари йиртқич, паразит (қисқичбақа зулуклар) ёки комменсал. Гермафродит, жинсий безлари танаси олдинги қисмидаги бир неча бўғимларида жойлашган. Тухумлари пилла ичида уруғланади. Пилла белбоғи ишлаб чиқарадиган суюқлигидан ҳосил бўлади. Баъзан тухумлари уруғланмасдан партеногенез усулда кўпаяди. Ўзгаришсиз ривожланади. Айрим турлари кўндалангига бўлиниш орқали жинссиз кўпаяди. Тупроқда яшовчи К.ҳ. гумус ҳосил бўлишига таъсир кўрсатади; тупроқ структурасини яхшилаб, унингунуморлигини оширади. Сув К. ҳ. баъзан бентоснинг асосий қисмини ташкил этади; ифлосланган сув ҳавзаларининг тозаланишига ёрдам беради; балиқлар учун озиқ бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.