Kanat yöl
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 110–111-b. — ziyouz.com
Kanat yöl — tayançlar orasiga tortilgan pölat kanatlarda harakatlanadigan vagonetka, örindiq (kreslo) yoki kabinalarda yuk va odamlarni taşişga möljallangan osma inşoot. Toğli, ötiş qiyin bölgan joylarga, daryo, köllar ustiga, avtomobil yöllari yoki t.y.larni eng qisqa masofada ötkaziş kerak bölgan joylarga, şuningdek, transport harakati tiğiz şaharlarga quriladi. Vazifasiga köra, yuk, odam, aralaş (ham yuk, ham odam) taşiydigan; tuzilişiga köra — 1, 2 kanatli, uzluksiz harakatlanadigan va mayatnikli xillarga bölinadi. Yuk taşiş K.y.i 2 kanatli yoki uzluksiz harakatlanadigan qilib quriladi. 2 kanatli yölda vagonetka aravaçasi tortuvçi kanat yordamida kötaruvçi kanatda harakatlanadi. Yuk ortiş va tuşiriş st-yalari orasiga har 100—150 m da tirgaklar örnatiladi, tortuvçi kanatni çiğir (lebyodka) harakatlantiradi. Unda soatiga 450 t gaça yuk taşiş mumkin, vagonetkalarning tezligi 1 — 10 m/s. Kanatli kötargiç deb ataladigan K.y. ham bor. Bunday inşootlardan yukli avtomobillarni tik joylardan ötkazib qöyiş uçun foydalaniladi. Odam taşiydigan K.y.da soatiga 1800 tagaça odam taşiş mumkin, vagonetkalarning tezligi 1,5—11 m/s. K.y.dan bir yöla odamlar va yukni taşişda ham foydalaniş mumkin. Urmon xöjaligi va konçilikda bunday K.y.lar, ayniqsa, samarali. Odamlar çiqarib va tuşirib ketiladigan bir kanatli (odatda, halqasimon) K.y. ham bor, Bunda kanatga bir yoki ikki örinli kabina mahkamlab qöyiladi. Bunday yöllar toğli kurort joylarda qöl keladi. Şatakka olib yuradigan bir kanatli yöllar ham bor. Mac, çanğiçi çanğida turgan holda prujinalanuvçi osmaga tayanib oladi. K.y. Özbekiston, Kavkaz, Qrim va Yevropaning köp mamlakatlarida mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНАТ ЙЎЛ — таянчлар орасига тортилган пўлат канатларда ҳаракатланадиган вагонетка, ўриндиқ (кресло) ёки кабиналарда юк ва одамларни ташишга мўлжалланган осма иншоот. Тоғли, ўтиш қийин бўлган жойларга, дарё, кўллар устига, автомобиль йўллари ёки т.й.ларни энг қисқа масофада ўтказиш керак бўлган жойларга, шунингдек, транспорт ҳаракати тиғиз шаҳарларга қурилади. Вазифасига кўра, юк, одам, аралаш (ҳам юк, ҳам одам) ташийдиган; тузилишига кўра — 1, 2 канатли, узлуксиз ҳаракатланадиган ва маятникли хилларга бўлинади. Юк ташиш К.й.и 2 канатли ёки узлуксиз ҳаракатланадиган қилиб қурилади. 2 канатли йўлда вагонетка аравачаси тортувчи канат ёрдамида кўтарувчи канатда ҳаракатланади. Юк ортиш ва тушириш ст-ялари орасига ҳар 100—150 м да тиргаклар ўрнатилади, тортувчи канатни чиғир (лебёдка) ҳаракатлантиради. Унда соатига 450 т гача юк ташиш мумкин, вагонеткаларнинг тезлиги 1 — 10 м/с. Канатли кўтаргич деб аталадиган К.й. ҳам бор. Бундай иншоотлардан юкли автомобилларни тик жойлардан ўтказиб қўйиш учун фойдаланилади. Одам ташийдиган К.й.да соатига 1800 тагача одам ташиш мумкин, вагонеткаларнинг тезлиги 1,5—11 м/с. К.й.дан бир йўла одамлар ва юкни ташишда ҳам фойдаланиш мумкин. Урмон хўжалиги ва кончиликда бундай К.й.лар, айниқса, самарали. Одамлар чиқариб ва тушириб кетиладиган бир канатли (одатда, ҳалқасимон) К.й. ҳам бор, Бунда канатга бир ёки икки ўринли кабина маҳкамлаб қўйилади. Бундай йўллар тоғли курорт жойларда қўл келади. Шатакка олиб юрадиган бир канатли йўллар ҳам бор. Mac, чанғичи чанғида турган ҳолда пружиналанувчи осмага таяниб олади. К.й. Ўзбекистон, Кавказ, Қрим ва Европанинг кўп мамлакатларида мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.