Kanifol
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 117-b. — ziyouz.com
Kanifol (Kiçik Osiyodagi Kolofon ş. nomidan olingan) — ignabargli daraxtlarning qattiq smolasimon tarkibiy qismi. Mört, şişasimon, oç sariq rangdan töq jigarranggaça bölgan şaffof smola. Suyuklaniş t-rasi 100—140°, qaynaş t-rasi 250°, yumşaş t-rasi 40—75°, kristallaniş t-rasi 95-110°, ziçligi 1,07—1,09 g/sm3. Tarkibida 60—92% smolasimon kislotalar (asosan, abiyetin kislota), 0,5— 12% töyingan va töyinmagan yoğ kislotalar, 8—20% neytral moddalar (seskvidivatriterpenoidlar) böladi. Mineral va organik asoslar ta'sirida tuzlar (kanifol sovun), mas, C|9H2,COONa hosil qiladi. Spirtlar b-n (köp atomlilari b-n osonroq) kanifol efirlarini beradi. K.ni metallarning oksidlari (ZnO,CaO, A12O3, VaO va b.) b-n qöşib qizdirilsa, sikkativ sifatida qöllaniladigan rezinatlar hosil böladi. Kislorod ta'sirida oson oksidlanadi. K. sintetik kauçuk, lateks, bitum emulsiyalari i.ç.da emulgator, yelim komponenti, sovun i.ç.da yoğlarga qöşimça (10% gaça) sifatida qöllaniladi. Kalsiyli, ruxli, alyuminiyli, marganetsli va kobaltli tuzlari — sikkativlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНИФОЛЬ (Кичик Осиёдаги Колофон ш. номидан олинган) — игнабаргли дарахтларнинг қаттиқ смоласимон таркибий қисми. Мўрт, шишасимон, оч сариқ рангдан тўқ жигарранггача бўлган шаффоф смола. Суюкланиш т-раси 100—140°, қайнаш т-раси 250°, юмшаш т-раси 40—75°, кристалланиш т-раси 95-110°, зичлиги 1,07—1,09 г/см3. Таркибида 60—92% смоласимон кислоталар (асосан, абиетин кислота), 0,5— 12% тўйинган ва тўйинмаган ёғ кислоталар, 8—20% нейтрал моддалар (сесквидиватритерпеноидлар) бўлади. Минерал ва органик асослар таъсирида тузлар (канифоль совун), мас, C|9H2,COONa ҳосил қилади. Спиртлар б-н (кўп атомлилари б-н осонроқ) канифоль эфирларини беради. К.ни металларнинг оксидлари (ZnO,CaO, А12О3, ВаО ва б.) б-н қўшиб қиздирилса, сиккатив сифатида қўлланиладиган резинатлар ҳосил бўлади. Кислород таъсирида осон оксидланади. К. синтетик каучук, латекс, битум эмульсиялари и.ч.да эмульгатор, елим компоненти, совун и.ч.да ёғларга қўшимча (10% гача) сифатида қўлланилади. Кальцийли, рухли, алюминийли, марганецли ва кобальтли тузлари — сиккативлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.