Kanişka I
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 118-b. — ziyouz.com
Kanişka I — Kuşon podşoligining hukmdori (78—123). Uning davrida mamlakat hududi hoz. Örta Osiyoning jan. qismi, Afğoniston, Pokiston, Şim. Hindiston va keyinroq Şarqiy Turkistonning bir qismini öz içiga olgan. K.I Qanğ davlati b-n ittifoqda bölib Şarqiy Turkistonda Xitoyga qarşi turgan. Xususan, K.I mil. 90 y.da Qaşqarni 70 ming otliq qöşin b-n qamal qilgani ma'lum, biroq ozuqa zahiralarining yetişmasligi sababli qamalni böşatişga majbur bölgan. K.I davrida saltanat yuksak darajada taraqqiy etgan. Viloyatlarni podşo noiblari — satrap (kşatrap)lar boşqargan. Bu davrda Şim. Hindiston va Örta Osiyo madaniyati ravnaq topgan; Şarq mamlakatlari va Rim imperiyasi b-n savdo va madaniy aloqalar örnatilgan. Pul islohoti ötkazilib, oltin, kumuş va mis tangalar zarb qilingan. K.I davrida Kuşon-Baqtriya tili davlat tili sifatida qabul qilingan. Kaşmirda 4-budda sobori (yiğini) çaqirilgan. Bu yiğinda buddizmning yangi mazhabi — mahayana rasmiylaştirilgan. Budda ibodatxonalari qurilgan, şuningdek, otaşparastlik, hinduizm, aqidaparastlik va b. diniy e'tiqodlar tarqalgan. Uning davrida yunon, eron va hind madaniyati va dini bir-biri b-n aralaşib ketgan. Özi ham buddizm e'tiqodini qabul qilgan va uning aholi örtasida keng tarqalişiga homiylik qilgan. Öz davlati poytaxtini Puruşapur (hoz. Peşovar) ga köçirgan. K.I Kaşmirda Kanişkapur ş.ni bunyod etgani haqida ma'lumotlar bor. Ad.: Bongard-Levin T.M., Ilin T.F., Drevnyaya Indiya, M., 1969; Ğiyosov T.Ğ., Qadimgi Hindiston tarixi, T., 2000.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНИШКА I — Кушон подшолигининг ҳукмдори (78—123). Унинг даврида мамлакат ҳудуди ҳоз. Ўрта Осиёнинг жан. қисми, Афғонистон, Покистон, Шим. Ҳиндистон ва кейинроқ Шарқий Туркистоннинг бир қисмини ўз ичига олган. K.I Қанғ давлати б-н иттифоқда бўлиб Шарқий Туркистонда Хитойга қарши турган. Хусусан, K.I мил. 90 й.да Қашқарни 70 минг отлиқ қўшин б-н қамал қилгани маълум, бироқ озуқа заҳираларининг етишмаслиги сабабли қамални бўшатишга мажбур бўлган. K.I даврида салтанат юксак даражада тараққий этган. Вилоятларни подшо ноиблари — сатрап (кшатрап)лар бошқарган. Бу даврда Шим. Ҳиндистон ва Ўрта Осиё маданияти равнақ топган; Шарқ мамлакатлари ва Рим империяси б-н савдо ва маданий алоқалар ўрнатилган. Пул ислоҳоти ўтказилиб, олтин, кумуш ва мис тангалар зарб қилинган. K.I даврида Кушон-Бақтрия тили давлат тили сифатида қабул қилинган. Кашмирда 4-будда собори (йиғини) чақирилган. Бу йиғинда буддизмнинг янги мазҳаби — маҳаяна расмийлаштирилган. Будда ибодатхоналари қурилган, шунингдек, оташпарастлик, ҳиндуизм, ақидапарастлик ва б. диний эътиқодлар тарқалган. Унинг даврида юнон, эрон ва ҳинд маданияти ва дини бир-бири б-н аралашиб кетган. Ўзи ҳам буддизм эътиқодини қабул қилган ва унинг аҳоли ўртасида кенг тарқалишига ҳомийлик қилган. Ўз давлати пойтахтини Пурушапур (ҳоз. Пешовар) га кўчирган. K.I Кашмирда Канишкапур ш.ни бунёд этгани ҳақида маълумотлар бор. Ад.: Бонгард-Левин Т.М., Ильин Т.Ф., Древняя Индия, М., 1969; Ғиёсов Т.Ғ., Қадимги Ҳиндистон тарихи, Т., 2000.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.