Kannibalizm
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 119-b. — ziyouz.com
Kannibalizm - hayvonlarda öz turi individlarini yeyiş hodisasi; tur içidagi yirtqiçlik. 1300 dan ortiq tur hayvonlarda aniqlangan. K., odatda, noqulay şaroitda, populyatsiyalar ziçlaşib ketganida, oziq yoki suv yetişmaganda röy beradi. Urğoçi hayvonlar erkaklariga nisbatan K.ga moyil böladi. Un qönğizi (Fenebrio) juda köpayib ketganida öz tuxumlarini yeb, populyatsiyadagi individlar soni keskin oşib ketişining oldini oladi. K. evolyutsiya jarayonida tur uçun foydali moslaniş tariqasida kelib çiqqan. Mac., qoraqurt va beşiktervatarlarning urğoçisi otalanişdan söng erkagini yeb qöyadi. Amerika salamandri oçiqqanida özi qöriqlayotgan tuxumlardan bir qismini yeb qöyadi. Ayrim yaydoqçilarning parazit liçinkasi xöjayini tanasidagi öz inilarini yeydi, çunki oziq faqat bitta parazit uçun yetadi. Ayrim yirtqiç baliqlar yoş baliqçalarni yeyişi b-n oziq uçun raqobatni kamaytiradi. K. kemiruvçilar, köpçilik yirtqiç hayvonlar, primatlar va b. orasida ham uçraydi. Şunday qilib, K. populyatsiyadagi individlar sonini oziq resurslariga moslaştirib turadigan, turning yaşab qolişiga imkon beradigan moslanişdan iborat.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАННИБАЛИЗМ - ҳайвонларда ўз тури индивидларини ейиш ҳодисаси; тур ичидаги йиртқичлик. 1300 дан ортиқ тур ҳайвонларда аниқланган. К., одатда, ноқулай шароитда, популяциялар зичлашиб кетганида, озиқ ёки сув етишмаганда рўй беради. Урғочи ҳайвонлар эркакларига нисбатан К.га мойил бўлади. Ун қўнғизи (Fenebrio) жуда кўпайиб кетганида ўз тухумларини еб, популяциядаги индивидлар сони кескин ошиб кетишининг олдини олади. К. эволюция жараёнида тур учун фойдали мосланиш тариқасида келиб чиққан. Mac., қорақурт ва бешиктерватарларнинг урғочиси оталанишдан сўнг эркагини еб қўяди. Америка саламандри очиққанида ўзи қўриқлаётган тухумлардан бир қисмини еб қўяди. Айрим яйдоқчиларнинг паразит личинкаси хўжайини танасидаги ўз иниларини ейди, чунки озиқ фақат битта паразит учун етади. Айрим йиртқич балиқлар ёш балиқчаларни ейиши б-н озиқ учун рақобатни камайтиради. К. кемирувчилар, кўпчилик йиртқич ҳайвонлар, приматлар ва б. орасида ҳам учрайди. Шундай қилиб, К. популяциядаги индивидлар сонини озиқ ресурсларига мослаштириб турадиган, турнинг яшаб қолишига имкон берадиган мосланишдан иборат.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.