Kanon
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120-b. — ziyouz.com
Kanon (yun. kanon — qonun, qoida) — 1) biron davr yoki yönalişga mansub san'atda qat'iy örnatilgan qoidalar majmui, meyor, badiiy asarda kompozitsiya va kolorit meyorini, şu turdagi tasvirlarda nisbatlar tizimi yoki ikonografiyasini belgilaydi. Şuningdek, namuna xizmatini bajaradigan asar ham K. deb ataladi; 2) (m u s i qa da) — ba'zi xalq, köproq esa kompozitorlik ijodiyotida imitatsiyaga asoslangan köp ovozli musiqa şakli. Odatda, yetakçi ovozda bayon etilayotgan asosiy kuy (mavzu) boşqa ovozlarda uzluksiz takrorlanadi, taklid etiladi. K. turlari ovozlar soniga (ikki ovozli, uç ovozli va h.k.), ular orasidagi intervalta (oktava, kvinta va b.), taqlid qilinayotgan asosiy kuylar soniga (oddiy, qöşaloq), taqlid qiliş şakliga (kamaytirilgan, orttirilgan) karab farqlanadi. Bular, aynik,sa, Yevropada polifoniya uslubi keng taraqqiyot topganida, avvalo, xor musiqasida, söng özga turlarda odat tusini oldi. Özbek musiqa merosining — katta aşula, lapar va aytişuvlar, dutor kuylarida K. elementlari uçraydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНОН (юн. kanon — қонун, қоида) — 1) бирон давр ёки йўналишга мансуб санъатда қатъий ўрнатилган қоидалар мажмуи, меъёр, бадиий асарда композиция ва колорит меъёрини, шу турдаги тасвирларда нисбатлар тизими ёки иконографиясини белгилайди. Шунингдек, намуна хизматини бажарадиган асар ҳам К. деб аталади; 2) (м у с и қа да) — баъзи халқ, кўпроқ эса композиторлик ижодиётида имитацияга асосланган кўп овозли мусиқа шакли. Одатда, етакчи овозда баён этилаётган асосий куй (мавзу) бошқа овозларда узлуксиз такрорланади, таклид этилади. К. турлари овозлар сонига (икки овозли, уч овозли ва ҳ.к.), улар орасидаги интервалта (октава, квинта ва б.), тақлид қилинаётган асосий куйлар сонига (оддий, қўшалоқ), тақлид қилиш шаклига (камайтирилган, орттирилган) караб фарқланади. Булар, айник,са, Европада полифония услуби кенг тараққиёт топганида, аввало, хор мусиқасида, сўнг ўзга турларда одат тусини олди. Ўзбек мусиқа меросининг — катта ашула, лапар ва айтишувлар, дутор куйларида К. элементлари учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.