Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kanop

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 120–121-b. — ziyouz.com

    Kanop (Hibiscus cannabinus) — ğözadoşlar oilasiga mansub lub tolali bir yillik ösimlik, tolasi uçun ekiladigan ekin. K. yovvoyi holda Jan. Afrikada va Markaziy Hindistonda uçraydi. Vatani — Hindiston. Eron, Xitoy, Yava va Sumatra orollarida, Afrika, Amerika (AQŞ, Braziliya, Kuba), Rossiyaning jan. da ekiladi. Özbekistonda 20-a.ning 30-y. laridan boşlab ekiladi (1925 y.da Sirdaryo viloyatida tadqiqot maqsadlarida 275 ga maydonga ekilgan, hosildorlik 3 s/ga ni taşkil qilgan). K.ning öq ildizi tuproqqa 1,5—2 m çuqurlikka kirib boradi. Suğoriladigan yerlarda ildizning asosiy qismi 30—50 sm çuqurlikda taraladi. Poyasi tik ösadi, rangi yaşil, tukli. Böyi 1,5—3,5 m gaça, uçki tomoni şoxlanadi. Barglari yirik, barg bandlari uzun. Gullari yirik, oç sariq (deyarli oq) qisqa bandli (5—7 mm), barg qöltiğida joylaşadi. Mevasi 5 uyali tuxumsimon kösakça, uz. 2,5 sm, eni 1—2 sm, har bir uyada 2—3 ta uruği bor. Uruği 3 qirrali, töq kulrang. 1000 tasining vazni 18—24 g, uz. 3—5 mm, eni 2,5—4 mm. K. namga, xaroratga va yoruğlikka talabçan. Ösiş davri 124—145 kun. K. uruği tarkibida 18— 20% texnika moyi bor. Moyi lok-böyoq sanoatida, sovun tayyorlaşda işlatiladi. Kuruq poyasidan 16—20% töqişga yaroqli tola olinadi (q. Kanop tolasi). K. almaşlab ekişda kuzgi buğdoy, dukkakli don, bedadan keyin ekiladi. Ekişdan avval yer kuzda 28—30 sm çuqurlikda şudgor qilinadi. 50x10—12 sm sxemada, uruğ oliş uçun qator orasi 60 sm qilib yakka qatorlab ekiladi. Poya oliş uçun 30—35 ga kg/ga uruğ sarflanadi (yaganalangandan söng köçat qalinligi 160— 180 ming tup/ga). Uruğ oliş uçun 10—12 kg/ga uruğlik sarflanadi. Uruğ 4—6 sm çuqurlikka kömiladi. Ekinni parvariş qiliş, qatqaloqqa qarşi kuraş, qator oralarini işlaş, oziqlantiriş va suğorişdan iborat. Vegetatsiya davrida 4—5 marta kultivatsiya qilinadi, 2 marta oziqlantiriladi. K. suvga talabçan. Yer osti suvlari 1,0— 1,5 pastda joylaşgan ötloqi-botqoqi tuproqlarda 5—7 marta, yer osti suvlari çuqur joylaşgan tuproklarda 8— 10 marta suğoriladi1. Suğoriş normasi 800-1000 m3/ga. K. örtaça 1 ga yerdan 100—120 s kök poya va 4—5 s uruğ beradi. Özbekistonning suğoriladigan yerlarida yuqori agrotexnikani qöllab 150—180 s/ga kök poya va 8—9 s uruğ oliş mumkin. Navlari: Özbekistonda «Özbekiston-3876», «Özbekiston-2142», «Kuban-338» navlari ekiladi. Zararkunandalari: tunlamlar, lavlagi qandalasi, bitlar, tripslar vab. Kasalliklari: poyaning kulrang çirişi, alternariozlar. Hapima Otaboyeva.

    Q.: Kanop tolasi

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КАНОП (Hibiscus cannabinus) — ғўзадошлар оиласига мансуб луб толали бир йиллик ўсимлик, толаси учун экиладиган экин. К. ёввойи ҳолда Жан. Африкада ва Марказий Ҳиндистонда учрайди. Ватани — Ҳиндистон. Эрон, Хитой, Ява ва Суматра оролларида, Африка, Америка (АҚШ, Бразилия, Куба), Россиянинг жан. да экилади. Ўзбекистонда 20-а.нинг 30-й. ларидан бошлаб экилади (1925 й.да Сирдарё вилоятида тадқиқот мақсадларида 275 га майдонга экилган, ҳосилдорлик 3 ц/га ни ташкил қилган). К.нинг ўқ илдизи тупроққа 1,5—2 м чуқурликка кириб боради. Суғориладиган ерларда илдизнинг асосий қисми 30—50 см чуқурликда таралади. Пояси тик ўсади, ранги яшил, тукли. Бўйи 1,5—3,5 м гача, учки томони шохланади. Барглари йирик, барг бандлари узун. Гуллари йирик, оч сариқ (деярли оқ) қисқа бандли (5—7 мм), барг қўлтиғида жойлашади. Меваси 5 уяли тухумсимон кўсакча, уз. 2,5 см, эни 1—2 см, ҳар бир уяда 2—3 та уруғи бор. Уруғи 3 қиррали, тўқ кулранг. 1000 тасининг вазни 18—24 г, уз. 3—5 мм, эни 2,5—4 мм. К. намга, хароратга ва ёруғликка талабчан. Ўсиш даври 124—145 кун. К. уруғи таркибида 18— 20% техника мойи бор. Мойи лок-бўёқ саноатида, совун тайёрлашда ишлатилади. Куруқ поясидан 16—20% тўқишга яроқли тола олинади (қ. Каноп толаси). К. алмашлаб экишда кузги буғдой, дуккакли дон, бедадан кейин экилади. Экишдан аввал ер кузда 28—30 см чуқурликда шудгор қилинади. 50x10—12 см схемада, уруғ олиш учун қатор ораси 60 см қилиб якка қаторлаб экилади. Поя олиш учун 30—35 га кг/га уруғ сарфланади (яганалангандан сўнг кўчат қалинлиги 160— 180 минг туп/га). Уруғ олиш учун 10—12 кг/га уруғлик сарфланади. Уруғ 4—6 см чуқурликка кўмилади. Экинни парвариш қилиш, қатқалоққа қарши кураш, қатор ораларини ишлаш, озиқлантириш ва суғоришдан иборат. Вегетация даврида 4—5 марта культивация қилинади, 2 марта озиқлантирилади. К. сувга талабчан. Ер ости сувлари 1,0— 1,5 пастда жойлашган ўтлоқи-ботқоқи тупроқларда 5—7 марта, ер ости сувлари чуқур жойлашган тупрокларда 8— 10 марта суғорилади1. Суғориш нормаси 800-1000 м3/га. К. ўртача 1 га ердан 100—120 ц кўк поя ва 4—5 ц уруғ беради. Ўзбекистоннинг суғориладиган ерларида юқори агротехникани қўллаб 150—180 ц/га кўк поя ва 8—9 ц уруғ олиш мумкин. Навлари: Ўзбекистонда «Ўзбекистон-3876», «Ўзбекистон-2142», «Кубан-338» навлари экилади. Зараркунандалари: тунламлар, лавлаги қандаласи, битлар, трипслар ваб. Касалликлари: поянинг кулранг чириши, альтернариозлар. Ҳапима Отабоева.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.