Kanserogen moddalar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 125–126-b. — ziyouz.com
Kanserogen moddalar (lot. cancer — rak va genes — keltirib çiqarmoq), kanserogenlar, onkogenn moddalar — ma'lum şaroitda organizmga ta'sir qilganda rak va b. ösmalar paydo qiluvçi kimyoviy moddalar. 500 ga yaqin xili ma'lum. Politsiklik uglevodorodlar, azoböyoqlar, aromatik aminlar, nitrozaminlar, oğir metall tuzlari, alkaloidlar, toksinlar va b. K. m.ga kiradi. Ularning köpçiligi mutagenlar va immunodepressantlardir. K. m. odam va hayvon organizmiga taşqaridan kirişi (ekzogen K.m.) yoki organizmning özida kanserogen bölmagan moddalardan paydo bölişi (endogen K.m.) mumkin. Ba'zi endogen mahsulotlar (steroid gormonlar, triptofan metabolitlar va b.) köp töplansa yoki si-fati özgarsa, ular ham K. m. xossasiga ega böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАНЦЕРОГЕН МОДДАЛАР (лот. cancer — рак ва genes — келтириб чиқармоқ), канцерогенлар, онкогенн моддалар — маълум шароитда организмга таъсир қилганда рак ва б. ўсмалар пайдо қилувчи кимёвий моддалар. 500 га яқин хили маълум. Полициклик углеводородлар, азобўёқлар, ароматик аминлар, нитрозаминлар, оғир металл тузлари, алкалоидлар, токсинлар ва б. К. м.га киради. Уларнинг кўпчилиги мутагенлар ва иммунодепрессантлардир. К. м. одам ва ҳайвон организмига ташқаридан кириши (экзоген К.м.) ёки организмнинг ўзида канцероген бўлмаган моддалардан пайдо бўлиши (эндоген К.м.) мумкин. Баъзи эндоген маҳсулотлар (стероид гормонлар, триптофан метаболитлар ва б.) кўп тўпланса ёки си-фати ўзгарса, улар ҳам К. м. хоссасига эга бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.