Kapalak qurti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128-b. — ziyouz.com
Kapalak qurti — kapalaklar tuxumidan çiqadigan çuvalçangsimon haşarot. Ösimliklarning turli qismlari, ba'zi turlari jun, mum va b. organik moddalar b-n oziqlanadi. Tuxumdan çiqqan K.q. juda kiçik böladi. Ketma-ket tullab, ğumbakka aylanadi; ğumbakdan voyaga yetgan kapalak çiqadi. K.q.ning gavdasi köp böğimli; oğiz organlari kemiruvçi tipda tuzilgan. Boşqa haşarotlar qurtlaridan qorin bölimida kalta va tömtoq, böğimlarga bölinmagan. 8 juft soxta oyoqlar bölişi b-n farq qiladi. K.q. şu oyoqlari yordamida harakatlanadi; kökrak oyoqlari esa oziqni uşlab turadi. Sölak bezlarining bir qismi ipak bezlariga aylangan. Bu bezlar işlab çiqargan suyuqlik havoda qotib, ipak iplarni hosil qiladi. Iplardan qurtlar pilla öraydi yoki in yasaydi. K.q. erkin yoki yaşirin hayot keçiradi. Ayrim K.q. daraxtlar bargi, novdalarini örab olgan törsimon inlarida töda bölib yaşaydi. Erkin hayot keçiradigan K.q.ning rangi va şakli atrof muhitga moslaşgan böladi. Bir qança K.q. turli ekinlar, mevali daraxtlar va b. ösimliklarga, oziq-ovqat zahiralari, jundan töqilgan gazlamalar va kiyimkeçaklarga jiddiy ziyon yetkazadi. Tut ipak qurtining pillasidan töqimaçilik sanoati uçun qimmatli xom aşyo — ipak olinadi (yana q. Ipakçilik).
Q.: Ipakçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАПАЛАК ҚУРТИ — капалаклар тухумидан чиқадиган чувалчангсимон ҳашарот. Ўсимликларнинг турли қисмлари, баъзи турлари жун, мум ва б. органик моддалар б-н озиқланади. Тухумдан чиққан К.қ. жуда кичик бўлади. Кетма-кет туллаб, ғумбакка айланади; ғумбакдан вояга етган капалак чиқади. К.қ.нинг гавдаси кўп бўғимли; оғиз органлари кемирувчи типда тузилган. Бошқа ҳашаротлар қуртларидан қорин бўлимида калта ва тўмтоқ, бўғимларга бўлинмаган. 8 жуфт сохта оёқлар бўлиши б-н фарқ қилади. К.қ. шу оёқлари ёрдамида ҳаракатланади; кўкрак оёқлари эса озиқни ушлаб туради. Сўлак безларининг бир қисми ипак безларига айланган. Бу безлар ишлаб чиқарган суюқлик ҳавода қотиб, ипак ипларни ҳосил қилади. Иплардан қуртлар пилла ўрайди ёки ин ясайди. К.қ. эркин ёки яширин ҳаёт кечиради. Айрим К.қ. дарахтлар барги, новдаларини ўраб олган тўрсимон инларида тўда бўлиб яшайди. Эркин ҳаёт кечирадиган К.қ.нинг ранги ва шакли атроф муҳитга мослашган бўлади. Бир қанча К.қ. турли экинлар, мевали дарахтлар ва б. ўсимликларга, озиқ-овқат заҳиралари, жундан тўқилган газламалар ва кийимкечакларга жиддий зиён етказади. Тут ипак қуртининг пилласидан тўқимачилик саноати учун қимматли хом ашё — ипак олинади (яна қ. Ипакчилик).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.