Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Kapella

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 130-b. — ziyouz.com

    Kapella (ital. capella — kiçik ibodatxona) — 1) katolik va anglikan me'morligida unça katta bölmagan inşoot yoki ayrim zodagonlarning oilaviy ibodati uçun möljallangan kiçik ibodatxona, tabarruk buyumlar saqlanadigan va xor ijro etiladigan joy. K. ibodatxonalarda (asosan, yon tomonida yoki xor atrofida), saroy va qasrlarda joylaşgan. Şuningdek, alohida K.lar ham qurilgan; 2) (musiqada) xor jamoasi. Dastlab faqat qöşiqçilardan iborat bölgan; keyinçalik, çolğu musiqa rivoji natijasida vokal-çolğu musiqa jamoalariga aylangan. Özbekistonda xor san'ati ravnaq topib, turli xor jamoalari, şu jumladan, Özbek davlat filarmoniyasi xor K.si (1952), Özbekiston televideniyesi va radiosi xor K.si (1960) taşkil etilgan; 3) ba'zi maxsus orkestrlarning nomi (harbiy K., raqs K.si va b.); 4) a kapella — çolğular jörligisiz xor ijroçiligi. Professional xor san'ati uslubi sifatida örta asrlarda katolik çerkovidagi diniy marosimlarda yuzaga kelgan. Niderland maktabi namoyandalari, Italiya kompozitorlari (J. Palestrşş va b.) ijodida öz çöqqisiga kötarilgan. Uyğoniş davridan boşlab a kapella uslubi dunyoviy xonandalik san'atida, xususan, madrigal turidagi xonaki vokal janrida rivojlandi. Unda inson ovozining boyligi va gözalligi töla namoyon bölganligi uçun turli davr kompozitorlarining bu uslubga qiziqişi kuçayib borgan (F. Şubert, I. Brams, B.Bartok, S. Taneyev, G. Sviridov va b.). Mazkur uslubda kuylaş bolgar, gruzin, rus, eston va b. xalklar ijodida ham keng tarqalgan. Özbekistonda M.Burhonov a kapella janri asosçisidir. Uning an'analarini Urta Osiyo kompozitorlari va özbek kompozitorlaridan S. Boboyev, M. Nasimov, I. Akbarov, B. Umidjonov, M. Bafoyev va b. davom ettirişgan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КАПЕЛЛА (итал. capella — кичик ибодатхона) — 1) католик ва англикан меъморлигида унча катта бўлмаган иншоот ёки айрим зодагонларнинг оилавий ибодати учун мўлжалланган кичик ибодатхона, табаррук буюмлар сақланадиган ва хор ижро этиладиган жой. К. ибодатхоналарда (асосан, ён томонида ёки хор атрофида), сарой ва қасрларда жойлашган. Шунингдек, алоҳида К.лар ҳам қурилган; 2) (мусиқада) хор жамоаси. Дастлаб фақат қўшиқчилардан иборат бўлган; кейинчалик, чолғу мусиқа ривожи натижасида вокал-чолғу мусиқа жамоаларига айланган. Ўзбекистонда хор санъати равнақ топиб, турли хор жамоалари, шу жумладан, Ўзбек давлат филармонияси хор К.си (1952), Ўзбекистон телевидениеси ва радиоси хор К.си (1960) ташкил этилган; 3) баъзи махсус оркестрларнинг номи (ҳарбий К., рақс К.си ва б.); 4) а капелла — чолғулар жўрлигисиз хор ижрочилиги. Профессионал хор санъати услуби сифатида ўрта асрларда католик черковидаги диний маросимларда юзага келган. Нидерланд мактаби намояндалари, Италия композиторлари (Ж. Палестршш ва б.) ижодида ўз чўққисига кўтарилган. Уйғониш давридан бошлаб а капелла услуби дунёвий хонандалик санъатида, хусусан, мадригал туридаги хонаки вокал жанрида ривожланди. Унда инсон овозининг бойлиги ва гўзаллиги тўла намоён бўлганлиги учун турли давр композиторларининг бу услубга қизиқиши кучайиб борган (Ф. Шуберт, И. Брамс, Б.Барток, С. Танеев, Г. Свиридов ва б.). Мазкур услубда куйлаш болгар, грузин, рус, эстон ва б. халклар ижодида ҳам кенг тарқалган. Ўзбекистонда М.Бурҳонов а капелла жанри асосчисидир. Унинг анъаналарини Урта Осиё композиторлари ва ўзбек композиторларидан С. Бобоев, М. Насимов, И. Акбаров, Б. Умиджонов, М. Бафоев ва б. давом эттиришган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.