Kapital qöyilmalar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 132–133-b. — ziyouz.com
Kapital qöyilmalar KAPITAL QÖYILMALAR, kapital mablağlar — i.ç. va noişlab çiqarişga tegişli asosiy fondlarni yaratişga, ularni yangilaşga va harakatdagi fondlarni köpaytirişga, obyektlarni qurişga sarf qilinadigan, i. ç.ga qöyilgan mablağ. K.q. davlat byudjetidan ajratilgan mablağlar, banklarning kreditlari, korxona, firma, kompaniyalarning foydasi va amortizatsiya fondlari, aholi jamğarmalari hisobidan amalga oşiriladi. K.q. işlab çiqariş quvvatlarini yaratiş, ularni zamonaviylaştiriş va iqtisodiy rivojlanişni ta'minlovçi muhim omil hisoblanadi. K.q. dastlab pul şaklida bölib, pulga resurslar sotib olinadi va bu resurslar i.ç. ning moddiy omiliga aylanadi, natijada iqgisodiy ösiş yuz beradi.
K.q. tarkibiga quriliş-montaj işlariga, maşina-uskunalar, jihozlar, transport vositalari sotib olişga va b.ga yönaltirilgan mablağlar kiradi. K.q.ning asosiy qismi kapital qurilişga — yangi obyektlarni barpo etiş, işlab turgan korxonalarni rekonstruksiyalaş, i.ç. uskunalarini modernizatsiyalaş, i.ç.ni kengaytiriş, montaj işlariga safarbar etiladi. K.q. sarfida alohida tarmoq — qurilişning ahamiyati katta. K.q. içki va taşqi turlarga bölinadi. Mamlakat daromadi (davlat byudjeti, asosiy fondlar amortizatsiyasi, aholi jamğarmalari) içki K.q. manbai böladi. Taşqi K.Q- çetdan — çet davlatlar, xorijiy banklar, yakka investorlar hisobidan amalga oşiriladi va bevosita va bilvosita şakllarga ega. Bevosita K.q. çet el firmalari, korxonalari va banklari, tadbirkorlar tomonidan aniq xöjalik subyektlarini barpo etiş, rivojlantiriş uçun bevosita sarflanadigan mablağlardir. Bilvosita K.q. çet el firmalari, banklarining K.q. qabul qilayotgan mamlakat qukumati tomonidan kafolatlangan loyihalarni amalga oşirişga yönaltiriladi. 2001—2002 y.larda Özbekistonda yalpi kapital qöyilmalarning 30% dan ortiği xorijiy investitsiyalar hissasiga töğri keldi. Xorijiy investitsiyalar iştirokida Özbekistonda Qarşiteks, Buxoroteks, Kabul-Töytepa, Kabul-Kökça, Şörtan gaz-kimyo majmui, Asakadagi «ÖzDEUavto» avtomobili z-di, Buxoro neftni qayta işlaş z-di va b. yirik sanoat korxonalari qurildi (q. Investitsiyalar).
Sadir Salimov, Ergaş Akromov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАПИТАЛ ҚЎЙИЛМАЛАР, капитал маблағлар — и.ч. ва ноишлаб чиқаришга тегишли асосий фондларни яратишга, уларни янгилашга ва ҳаракатдаги фондларни кўпайтиришга, объектларни қуришга сарф қилинадиган, и. ч.га қўйилган маблағ. К.қ. давлат бюджетидан ажратилган маблағлар, банкларнинг кредитлари, корхона, фирма, компанияларнинг фойдаси ва амортизация фондлари, аҳоли жамғармалари ҳисобидан амалга оширилади. К.қ. ишлаб чиқариш қувватларини яратиш, уларни замонавийлаштириш ва иқтисодий ривожланишни таъминловчи муҳим омил ҳисобланади. К.қ. дастлаб пул шаклида бўлиб, пулга ресурслар сотиб олинади ва бу ресурслар и.ч. нинг моддий омилига айланади, натижада иқгисодий ўсиш юз беради.
К.қ. таркибига қурилиш-монтаж ишларига, машина-ускуналар, жиҳозлар, транспорт воситалари сотиб олишга ва б.га йўналтирилган маблағлар киради. К.қ.нинг асосий қисми капитал қурилишга — янги объектларни барпо этиш, ишлаб турган корхоналарни реконструкциялаш, и.ч. ускуналарини модернизациялаш, и.ч.ни кенгайтириш, монтаж ишларига сафарбар этилади. К.қ. сарфида алоҳида тармоқ — қурилишнинг аҳамияти катта. К.қ. ички ва ташқи турларга бўлинади. Мамлакат даромади (давлат бюджети, асосий фондлар амортизацияси, аҳоли жамғармалари) ички К.қ. манбаи бўлади. Ташқи К.Қ- четдан — чет давлатлар, хорижий банклар, якка инвесторлар ҳисобидан амалга оширилади ва бевосита ва билвосита шаклларга эга. Бевосита К.қ. чет эл фирмалари, корхоналари ва банклари, тадбиркорлар томонидан аниқ хўжалик субъектларини барпо этиш, ривожлантириш учун бевосита сарфланадиган маблағлардир. Билвосита К.қ. чет эл фирмалари, банкларининг К.қ. қабул қилаётган мамлакат қукумати томонидан кафолатланган лойиҳаларни амалга оширишга йўналтирилади. 2001—2002 й.ларда Ўзбекистонда ялпи капитал қўйилмаларнинг 30% дан ортиғи хорижий инвестициялар ҳиссасига тўғри келди. Хорижий инвестициялар иштирокида Ўзбекистонда Қаршитекс, Бухоротекс, Кабул-Тўйтепа, Кабул-Кўкча, Шўртан газ-кимё мажмуи, Асакадаги «ЎзДЭУавто» автомобили з-ди, Бухоро нефтни қайта ишлаш з-ди ва б. йирик саноат корхоналари қурилди (қ. Инвестициялар).
Садир Салимов, Эргаш Акромов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.