Kaptarsimonlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 138-b. — ziyouz.com
Kaptarsimonlar K A P T A R S I M O N L A R (Columbiformes) — quşlar sinfining bir turkumi. 311 turi mavjud. Yer yuzining hamma mintaqalarida (çekka şim. va jan. sovuq hududlardan taşqari) tarqalgan. Örmon, boğ, butazor, qoyalar, jarlik va binolar böğotida yaşaydi. Tanasining uz. 15 dan 85 sm gaça, oğirligi 30 g dan 3 kg gaça. Drontalarning oğirligi 22,5 kg ga yetadi. K.ning patlari ziç va kalin, boşi kiçik, böyni va oyoklari qisqa, qanotlari uzun va ötkir. Narilari modalariga nisbatan yirik va rangi çiroyliroq. Yerda oziqlanganligi sababli yaxşi yuguradi. Barça turlarining juftlari barqaror (monogam). Uyasini daraxtlar, qoyalar, jarlardagi kovaklarga, binolarga, yerga quradi. Asosan, 2 ta, ayrim turlari 1 yoki 3 ta tuxum qöyadi. Tuxum bosiş davri — 14 kundan 30 kungaça. Bir yilda, odatda, 2 marta, ayrim turlari 4—5 martagaça tuxum qöyadi. Tuxumdan çiqqan jöjalari tez ösadi, yirik turlarida 25 kunligida uçirma böladi. K. bulduruqlar (2 avlod, 16 tur), drontlar (2 avlod, 3 turi Mavrikiya, Burbon va Radriges o.laridagi örmonlarda yaşagan), kaptarlar (41 uruğ, 292 tur) oilalariga bölinadi. Ba'zan bulduruqlar alohida turkumga ajratiladi.
Özbekistonda 4 uruğga mansub 12 turi uçraydi. Qorabovur, suvbulduruq, kök kaptar, govkaptar, klintux, qönğir kaptar, qumri kabi turlari qisman ovlanadi. Göşti mazali. Özbekistonda tarqalgan turlarining barçasi ösimlik uruğlari b-n oziklanadi. Xonaki kaptarlarning 150 ga yaqin zoti mavjud. Barça kaptar zotlari yovvoyi kök kaptardan kelib çiqqan. Oq bovur, qora kaptar kabi turlari Özbekiston Qizil kitobiga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
К А П Т А Р С И М О Н Л А Р (Columbiformes) — қушлар синфининг бир туркуми. 311 тури мавжуд. Ер юзининг ҳамма минтақаларида (чекка шим. ва жан. совуқ ҳудудлардан ташқари) тарқалган. Ўрмон, боғ, бутазор, қоялар, жарлик ва бинолар бўғотида яшайди. Танасининг уз. 15 дан 85 см гача, оғирлиги 30 г дан 3 кг гача. Дронталарнинг оғирлиги 22,5 кг га етади. К.нинг патлари зич ва калин, боши кичик, бўйни ва оёклари қисқа, қанотлари узун ва ўткир. Нарилари модаларига нисбатан йирик ва ранги чиройлироқ. Ерда озиқланганлиги сабабли яхши югуради. Барча турларининг жуфтлари барқарор (моногам). Уясини дарахтлар, қоялар, жарлардаги ковакларга, биноларга, ерга қуради. Асосан, 2 та, айрим турлари 1 ёки 3 та тухум қўяди. Тухум босиш даври — 14 кундан 30 кунгача. Бир йилда, одатда, 2 марта, айрим турлари 4—5 мартагача тухум қўяди. Тухумдан чиққан жўжалари тез ўсади, йирик турларида 25 кунлигида учирма бўлади. К. булдуруқлар (2 авлод, 16 тур), дронтлар (2 авлод, 3 тури Маврикия, Бурбон ва Радригес о.ларидаги ўрмонларда яшаган), каптарлар (41 уруғ, 292 тур) оилаларига бўлинади. Баъзан булдуруқлар алоҳида туркумга ажратилади.
Ўзбекистонда 4 уруғга мансуб 12 тури учрайди. Қорабовур, сувбулдуруқ, кўк каптар, говкаптар, клинтух, қўнғир каптар, қумри каби турлари қисман овланади. Гўшти мазали. Ўзбекистонда тарқалган турларининг барчаси ўсимлик уруғлари б-н озикланади. Хонаки каптарларнинг 150 га яқин зоти мавжуд. Барча каптар зотлари ёввойи кўк каптардан келиб чиққан. Оқ бовур, қора каптар каби турлари Ўзбекистон Қизил китобига киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.