Kara dengizi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 140–141-b. — ziyouz.com
Kara dengizi - Şim. Muz okeani qavzasidagi çekka dengiz. Novaya Zemlya, Frans Iosif Yeri o.lari va Severnaya Zemlya arxipelagi oraliğida. Mayd. 883 ming km2 (orollari b-n 893 ming km2). K.d., asosan, şelf zonasida joylaşgan. Çuq. 30—100 m, maksimal çuq. 600m, suv hajmi 112 ming km3. Uzunligi (jan.-ğarbdan şim.-şarqqa) 1500 km, eni (şim. qismida) 800 km. Orol köp. Yirik qöltiklari Ob va Yenisey. Dengizga Taymir, Pyasina, Yenisey, Ob, Kara daryolari quyiladi. Dengiz unga quyiluvçi Kara daryosi nomini olgan. Dengizda arktika iqlimi hukmron. Qişi davomli, sovuq, yozi qisqa, salqin. Yanv.ning örtaça t-rasi — 20°, — 30°, iyulniki —G dan 5° gaça. Qişda kuçli şamol va böronlar, yezda tez-tez tuman bölib, iyulda ham sovuq kunlar 6 kundan 20 kungaça yetadi. Dengiz yilning köp qismida muz b-n qoplanib yotadi. Havo t-rasi dengizning şim.da 9—10 oy, jan.da 7—8 oy davomida 0°dan past böladi. Yiliga 3—4 oy qutb tuni, 2—3 oy qutb kuni böladi. Har xil baliklar (treska, muksun, nelma) va dengiz hayvonlari (nerpa, beluxa, dengiz quyoni, oq ayiq) ovlanadi. Asosiy porti — Dikson. Dengiz kemalari Yenisey daryosiga Dudinka va Igarka portlarigaça kira oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРА ДЕНГИЗИ - Шим. Муз океани қавзасидаги чекка денгиз. Новая Земля, Франц Иосиф Ери о.лари ва Северная Земля архипелаги оралиғида. Майд. 883 минг км2 (ороллари б-н 893 минг км2). К.д., асосан, шельф зонасида жойлашган. Чуқ. 30—100 м, максимал чуқ. 600м, сув ҳажми 112 минг км3. Узунлиги (жан.-ғарбдан шим.-шарққа) 1500 км, эни (шим. қисмида) 800 км. Орол кўп. Йирик қўлтиклари Обь ва Енисей. Денгизга Таймир, Пясина, Енисей, Обь, Кара дарёлари қуйилади. Денгиз унга қуйилувчи Кара дарёси номини олган. Денгизда арктика иқлими ҳукмрон. Қиши давомли, совуқ, ёзи қисқа, салқин. Янв.нинг ўртача т-раси — 20°, — 30°, июлники —Г дан 5° гача. Қишда кучли шамол ва бўронлар, езда тез-тез туман бўлиб, июлда ҳам совуқ кунлар 6 кундан 20 кунгача етади. Денгиз йилнинг кўп қисмида муз б-н қопланиб ётади. Ҳаво т-раси денгизнинг шим.да 9—10 ой, жан.да 7—8 ой давомида 0°дан паст бўлади. Йилига 3—4 ой қутб туни, 2—3 ой қутб куни бўлади. Ҳар хил баликлар (треска, муксун, нельма) ва денгиз ҳайвонлари (нерпа, белуха, денгиз қуёни, оқ айиқ) овланади. Асосий порти — Диксон. Денгиз кемалари Енисей дарёсига Дудинка ва Игарка портларигача кира олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.