Karakatitsa
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 143-b. — ziyouz.com
Karakatitsa (Sepia) — ön oyoqlilar turkumiga mansub boşoyoqli mollyuskalar uruği. Tanasi çöziq, uz. 8,3 mm dan 50 sm gaça, vazni 10—12 kg gaça. Ikki yonida jiyaksimon sörğiçlari bor. Paypaslagiçlari 10 ta, ularning ikkitasi boşqasiga nisbatan uzun, uçki qismi kengaygan bölib, öljani tutiş uçun xizmat qiladi. Çap qorin paypaslagiçi gektakotillaşgan. Bu paypaslagiçi yordamida erkagi özining spermatoforalarini urğoçisining mantiya böşliğiga kiritadi. Çiğanoği tanasining orqa tomonida mantiyasi ostida joylaşgan. Xavf tuğilganda siyox. xaltaçasidan çiqadigan qora suyuqlik (sepiya) yordamida suvni loyqalatib duşmanini çalğitadi. Tuxumlarini suv ostida ösimliklarga bittadan yoki bir neçtadan yopiştirib qöyadi. K. suv tubida hayot keçiradi, tanasining rangini atrofidagi narsalarga mos qilib özgartiriş xususiyatiga ega. K. tropik va iliq suvli dengizlarda 200 m gaça çuqurlikda tarqalgan. K.ning 90 ga yaqin turi ma'lum. Göşti iste'mol qilinadi; siyohi qimmatbaxr böyoq sifatida, çiğanoği qoldiği metall va yoğoçdan işlangan buyumlarga sayqal berişda, atir-upa sanoatida va tibbiyotda dorivor modda sifatida qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРАКАТИЦА (Sepia) — ўн оёқлилар туркумига мансуб бошоёқли моллюскалар уруғи. Танаси чўзиқ, уз. 8,3 мм дан 50 см гача, вазни 10—12 кг гача. Икки ёнида жияксимон сўрғичлари бор. Пайпаслагичлари 10 та, уларнинг иккитаси бошқасига нисбатан узун, учки қисми кенгайган бўлиб, ўлжани тутиш учун хизмат қилади. Чап қорин пайпаслагичи гектакотиллашган. Бу пайпаслагичи ёрдамида эркаги ўзининг сперматофораларини урғочисининг мантия бўшлиғига киритади. Чиғаноғи танасининг орқа томонида мантияси остида жойлашган. Хавф туғилганда сиёх. халтачасидан чиқадиган қора суюқлик (сепия) ёрдамида сувни лойқалатиб душманини чалғитади. Тухумларини сув остида ўсимликларга биттадан ёки бир нечтадан ёпиштириб қўяди. К. сув тубида ҳаёт кечиради, танасининг рангини атрофидаги нарсаларга мос қилиб ўзгартириш хусусиятига эга. К. тропик ва илиқ сувли денгизларда 200 м гача чуқурликда тарқалган. К.нинг 90 га яқин тури маълум. Гўшти истеъмол қилинади; сиёҳи қимматбахр бўёқ сифатида, чиғаноғи қолдиғи металл ва ёғочдан ишланган буюмларга сайқал беришда, атир-упа саноатида ва тиббиётда доривор модда сифатида қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.