Karbamid
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 151-b. — ziyouz.com
Karbamid KARBAMID, moçevina (NH2)2 SO-karbamid kislota amidi, sintetik usulda olinadigan, suv, spirt, suyuq ammiak, sulfit angidridda yaxşi eriydigan modda. Suyuqlaniş harorati 132,7°. Tarkibida 46% azot bölgan eng konsentrlangan fiziologik nordon, qattiq azotli öğit. Unça nam tortmaydi. Azotli öğit tarzida işlatiş uçun donador holida işlab çikariladi. Donador K. saqlaş vaqtida muştlanib qolmaydi. K.tuprokda mikroorganizmlar ta'sirida ösimliklar özlaştiradigan ammoniy karbonatga aylanadi. Samaradorligi jihatidan ammoniy nitratga teng, ba'zan undan samaraliroq.K.ni hamma xil tuproqlarda va barça q.x. ekinlariga işlatiş mumkin. Suğorma dehqonçilikda ekişdan oldin (azot yillik meyorining 20—25% hisobida) va dastlabki oziqlantirişda ammiakli selitraga qaraganda sabzavot ekinlari, kartoşka, qand lavlagi hosildorligiga yaxşi ta'sir etadi.
Çorvaçilikda kavş kaytaruvçi mollarga beriladigan yem-xaşaklar azotli oqsillari (protein) örnini bosadigan modda sifatida (1g K. 2,6 g hazm böladigan proteinga teng) 1t makkajöxori silosiga 5—6 kg, qoramollar uçun 1t aralaş yemga 25 kg (2,5%) K. işlatiladi (yana q. Oqsilsiz azotli ozuqalar).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРБАМИД, мочевина (NH2)2 СО-карбамид кислота амиди, синтетик усулда олинадиган, сув, спирт, суюқ аммиак, сульфит ангидридда яхши эрийдиган модда. Суюқланиш ҳарорати 132,7°. Таркибида 46% азот бўлган энг концентрланган физиологик нордон, қаттиқ азотли ўғит. Унча нам тортмайди. Азотли ўғит тарзида ишлатиш учун донадор ҳолида ишлаб чикарилади. Донадор К. сақлаш вақтида муштланиб қолмайди. К.тупрокда микроорганизмлар таъсирида ўсимликлар ўзлаштирадиган аммоний карбонатга айланади. Самарадорлиги жиҳатидан аммоний нитратга тенг, баъзан ундан самаралироқ.К.ни ҳамма хил тупроқларда ва барча қ.х. экинларига ишлатиш мумкин. Суғорма деҳқончиликда экишдан олдин (азот йиллик меъёрининг 20—25% ҳисобида) ва дастлабки озиқлантиришда аммиакли селитрага қараганда сабзавот экинлари, картошка, қанд лавлаги ҳосилдорлигига яхши таъсир этади.
Чорвачиликда кавш кайтарувчи молларга бериладиган ем-хашаклар азотли оқсиллари (протеин) ўрнини босадиган модда сифатида (1г К. 2,6 г ҳазм бўладиган протеинга тенг) 1т маккажўхори силосига 5—6 кг, қорамоллар учун 1т аралаш емга 25 кг (2,5%) К. ишлатилади (яна қ. Оқсилсиз азотли озуқалар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.