Karboksillaş
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 152–153-b. — ziyouz.com
Karboksillaş — organik birikmalarga CO2 ta'sirida karboksil guruhi — SOONni kiritib, karbon kislotalar va ularning hosilalarini oliş. Mas,
CH3OH + SO RNFL+CO
SN,SOON
RCONH2
Metallorganik birikmalarni K. uçun ularning eritmalari orqali CO2 ötkaziladi; sönggi gidrolizlaniş natijasida karbon kislota hosil böladi.
CH3MgBr+CO2--^CH3COOMgBr-
Tibbiyotda qöllaniladigan salitsil va paminosalitsil kislota (PASK) ham tegişli fenolyat (mas, C6H5ONa)HH K. yöli b-n olinadi.
Organizmda K. maxsus fermentlar ta'sirida sodir böladi; mas, pirouzum kislotani K.da piruvatkarboksilaza fermenti katalizator vazifasini ötaydi. K. organizmdagi uglevodlar, yoğlar va oqsillarning parçalanişi natijasida hosil böladigan oraliq mahsulotlarni oksidlaşda muhim ahamiyat kasb etadi. K. reaksiyasidan sanoatda sirka kislota, akril kislota, dikarbon va yuqori karbon kislotalarning efirlarini olişda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРБОКСИЛЛАШ — органик бирикмаларга СО2 таъсирида карбоксил гуруҳи — СООНни киритиб, карбон кислоталар ва уларнинг ҳосилаларини олиш. Мас,
СН3ОН + СО RNFL+CO
СН,СООН
RCONH2
Металлорганик бирикмаларни К. учун уларнинг эритмалари орқали СО2 ўтказилади; сўнгги гидролизланиш натижасида карбон кислота ҳосил бўлади.
CH3MgBr+CO2--^CH3COOMgBr-
Тиббиётда қўлланиладиган салицил ва паминосалицил кислота (ПАСК) ҳам тегишли фенолят (мас, C6H5ONa)HH К. йўли б-н олинади.
Организмда К. махсус ферментлар таъсирида содир бўлади; мас, пироузум кислотани К.да пируваткарбоксилаза ферменти катализатор вазифасини ўтайди. К. организмдаги углеводлар, ёғлар ва оқсилларнинг парчаланиши натижасида ҳосил бўладиган оралиқ маҳсулотларни оксидлашда муҳим аҳамият касб этади. К. реакциясидан саноатда сирка кислота, акрил кислота, дикарбон ва юқори карбон кислоталарнинг эфирларини олишда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.