Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Karbotsiklik birikmalar

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 155-b. — ziyouz.com

    Karbotsiklik birikmalar (lot carbo-kömir va yun. kyklos — halqa, doyra), izotsiklik birikmalar — molekulasidagi uglerod atomlari halqasi (sikli) bor bölgan organik birikmalar. Mas, siklopentan (I), siklogeksan (II), benzol (III) va h.k.

    K.b. molekulalari halqasida uglerod atomlaridan taşqari boşqa elementlar, mas, azot, kislorod, oltingugurt atomlari buladigan geterotsiklik birikmalardan, şuningdek, oçik, zanjir hosil qilib birikkan atsiklik birikmalardan farq qiladi. K.b. organik birikmalarning asosiy sinflaridan biri. Alitsiklik va aromatik birikmalar ga bölinadi. K.b. tabiatda goyat keng tarqalgan. Ularning köpçiligi amaliy jihatdan katta ahamiyatga ega. K.b. ga neft uglevodorodlari, terpenlarning köpçiligi, bir qator antibiotiklar, buyoqlar, dorivor moddalar, insektitsidlar va b. kiradi. Sintetik smolalar, plastmassalar va h.q. olişda işlatiladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КАРБОЦИКЛИК БИРИКМАЛАР (лот carbo-кўмир ва юн. kyklos — ҳалқа, дойра), изоциклик бирикмалар — молекуласидаги углерод атомлари ҳалқаси (цикли) бор бўлган органик бирикмалар. Мас, циклопентан (I), циклогексан (II), бензол (III) ва ҳ.к.

    К.б. молекулалари ҳалқасида углерод атомларидан ташқари бошқа элементлар, мас, азот, кислород, олтингугурт атомлари буладиган гетероциклик бирикмалардан, шунингдек, очик, занжир ҳосил қилиб бириккан ациклик бирикмалардан фарқ қилади. К.б. органик бирикмаларнинг асосий синфларидан бири. Алициклик ва ароматик бирикмалар га бўлинади. К.б. табиатда гоят кенг тарқалган. Уларнинг кўпчилиги амалий жиҳатдан катта аҳамиятга эга. К.б. га нефть углеводородлари, терпенларнинг кўпчилиги, бир қатор антибиотиклар, буёқлар, доривор моддалар, инсектицидлар ва б. киради. Синтетик смолалар, пластмассалар ва ҳ.қ. олишда ишлатилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.