Karl Gegenbaur
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 124-b. — ziyouz.com
Gegenbaur Karl GEGENBAUR (Gegenbaur) Karl (1826. 21.8, Vyursburg — 1903. 14. 6, Geydelberg) — nemis biologi, qiyosiy anatomiyada filogenetik yönaliş asosçilaridan biri. Yena (1855 y. dan) va Geydelberg (1872 y. dan) un-tlari prof. Umurtqasiz hayvonlar embriologiyasida 2 qavatli (keyinçalik gastrula deb atalgan) liçinka hosil bölişini birinçi bölib tasvirlagan, meduzalarning köpayişi va rivojlanişini örgangan. Umurtqalilar tuxumi bitta hujayradan iborat bölişini isbot qilgan. Skelet filogeniyasi misolida organlar gomologiyasi prinsiplarini işlab çiqqan. Juftoyoqlarning kelib çiqişini isbotlaş uçun «Ikki tomonlama arxipterigiya» nazariyasini kaşf etgan; boş suyagini akulalar toğayidan kelib çiqişini körsatib bergan. G. biogenetik qonunta tanqidiy nazar b-n qaragan. Uning qiyosiy anatomik tadqiqotlari bitta tipga mansub bölgan voyaga yetgan hayvonlarni tekşiriş b-n çeklangan. Uning «arxetip» organlar ğoyasi öz davrida qiyosiy anatomik tadqiqotlarning namunasi sifatida katta ahamiyatga ega böldi. G. qaraşlari Darvingaça bölgan davr natur falsafiy an'analarining ifodasi edi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕГЕНБАУР (Gegenbaur) Карл (1826. 21.8, Вюрцбург — 1903. 14. 6, Гейдельберг) — немис биологи, қиёсий анатомияда филогенетик йўналиш асосчиларидан бири. Йена (1855 й. дан) ва Гейдельберг (1872 й. дан) ун-тлари проф. Умуртқасиз ҳайвонлар эмбриологиясида 2 қаватли (кейинчалик гаструла деб аталган) личинка ҳосил бўлишини биринчи бўлиб тасвирлаган, медузаларнинг кўпайиши ва ривожланишини ўрганган. Умуртқалилар тухуми битта ҳужайрадан иборат бўлишини исбот қилган. Скелет филогенияси мисолида органлар гомологияси принципларини ишлаб чиққан. Жуфтоёқларнинг келиб чиқишини исботлаш учун «Икки томонлама архиптеригия» назариясини кашф этган; бош суягини акулалар тоғайидан келиб чиқишини кўрсатиб берган. Г. биогенетик қонунта танқидий назар б-н қараган. Унинг қиёсий анатомик тадқиқотлари битта типга мансуб бўлган вояга етган ҳайвонларни текшириш б-н чекланган. Унинг «архетип» органлар ғояси ўз даврида қиёсий анатомик тадқиқотларнинг намунаси сифатида катта аҳамиятга эга бўлди. Г. қарашлари Дарвингача бўлган давр натур фалсафий анъаналарининг ифодаси эди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.