Asosiy mazmunga ötiş

Nima yangi v1.6.4 · 25-oktabr

Hamma versiyalar →
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Karl Marks

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 236-b. — ziyouz.com

    Marks Karl MARKS (Marx) Karl (1818. 5.5, Trir — 1883.14.3, London) — nemis faylasufi, iqtisodçi, jamiyatşunos, marksizm asosçisi. Advokat oilasida tuğildi. 1835—41 y.larda Bonn va Berlin un-tlarining yuridik f-tlarida öqidi. Falsafiy qaraşlari yoş gegelçilar ta'sirida şakllandi. 1842 y. «Reyn gazetasi» (Kyoln)ga muharrirlik qildi. 1843 y. Parijga köçib keldi. Bu yerda F. Engels b-n döstlaşdi (1844) va u b-n birgalikda yozgan «Muqaddas oila» asari (1845) tuzumni özgartirişga şaylangan proletariatning nazariya va taktikasiga bağişlandi.

    Prussiya hukumatining tazyiqi tufayli Parijdan çiqarib yuborilgaç, Bryusselga keldi. Bu yerda Engels b-n hamkorlikda yaratgan «Nemis mafkurasi» (1845—46) asarida dialektik va tarixiy materializmning asosiy qoidalari bayon etilgan.

    M.ning «Falsafa qaşşoqligi» (1847) asarida esa tarixiy materializm va proletar siyosiy iqtisodi asoslari yoritilgan. «Kommunistlar uyuşmasi» xalqaro taşkilotining işida faol qatnaşgan M. va Engels bu taşkilotning dasturi — «Kommunistik partiya manifesti»ni yozdilar (1848). Fransiyada 1848 y. inqilobi boşlangandan keyin Belgiya hukumati M.ni qamoqqa oldi va mamlakatdan çiqarib yubordi. M. Parijga kelib, Kommunistlar uyuşmasining yangi MKni tuzdi. Apr.da M. va Engels Kyolnga jönadilar, bu yerda M. «Yangi Reyn gazetasi»ga boş muharrir böldi. 1849 y. mayida Prussiya hukumati M.ni badarğa qilib, gazetani yopdi. M. 1849 y. avg.da Londonga köçib bordi va umrining oxirigaça öşa yerda yaşadi. Bu yerda Engelsning moddiy yordami b-n nazariyotçilik va jamoatçilik faoli-yatini davom ettirdi.

    M. 1- Internatsional (1864—76)ning taşkilotçisi va yetakçisi edi. 1867 y. M. ning asosiy asari «Kapital» (1jildi) bosilib çikdi; M. uning key-ingi jildlarini tugata olmadi. Ularni Engels naşrga tayyorladi (2jild, 1885; 3jild, 1894). Bu asar marksizm iqtisodiyoti va sinfiy kuraş nazariyasiga oid asosiy kitob hisoblanadi. M.ning boşqa asarlari: «Lui Bonapartning ön sakkizinçi bryumeri» (1852), «Siyosiy iqtisod tanqidiga doyr» (1859), «Fransiyada fuqarolar uruşi» (1871), «Gota dasturini tanqid» (1875).

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МАРКС (Marx) Карл (1818. 5.5, Трир — 1883.14.3, Лондон) — немис файласуфи, иқтисодчи, жамиятшунос, марксизм асосчиси. Адвокат оиласида туғилди. 1835—41 й.ларда Бонн ва Берлин ун-тларининг юридик ф-тларида ўқиди. Фалсафий қарашлари ёш гегелчилар таъсирида шаклланди. 1842 й. «Рейн газетаси» (Кёльн)га муҳаррирлик қилди. 1843 й. Парижга кўчиб келди. Бу ерда Ф. Энгельс б-н дўстлашди (1844) ва у б-н биргаликда ёзган «Муқаддас оила» асари (1845) тузумни ўзгартиришга шайланган пролетариатнинг назария ва тактикасига бағишланди.

    Пруссия ҳукуматининг тазйиқи туфайли Париждан чиқариб юборилгач, Брюсселга келди. Бу ерда Энгельс б-н ҳамкорликда яратган «Немис мафкураси» (1845—46) асарида диалектик ва тарихий материализмнинг асосий қоидалари баён этилган.

    М.нинг «Фалсафа қашшоқлиги» (1847) асарида эса тарихий материализм ва пролетар сиёсий иқтисоди асослари ёритилган. «Коммунистлар уюшмаси» халқаро ташкилотининг ишида фаол қатнашган М. ва Энгельс бу ташкилотнинг дастури — «Коммунистик партия манифести»ни ёздилар (1848). Францияда 1848 й. инқилоби бошлангандан кейин Бельгия ҳукумати М.ни қамоққа олди ва мамлакатдан чиқариб юборди. М. Парижга келиб, Коммунистлар уюшмасининг янги МКни тузди. Апр.да М. ва Энгельс Кёльнга жўнадилар, бу ерда М. «Янги Рейн газетаси»га бош муҳаррир бўлди. 1849 й. майида Пруссия ҳукумати М.ни бадарға қилиб, газетани ёпди. М. 1849 й. авг.да Лондонга кўчиб борди ва умрининг охиригача ўша ерда яшади. Бу ерда Энгельснинг моддий ёрдами б-н назариётчилик ва жамоатчилик фаоли-ятини давом эттирди.

    М. 1- Интернационал (1864—76)нинг ташкилотчиси ва етакчиси эди. 1867 й. М. нинг асосий асари «Капитал» (1жилди) босилиб чикди; М. унинг кей-инги жилдларини тугата олмади. Уларни Энгельс нашрга тайёрлади (2жилд, 1885; 3жилд, 1894). Бу асар марксизм иқтисодиёти ва синфий кураш назариясига оид асосий китоб ҳисобланади. М.нинг бошқа асарлари: «Луи Бонапартнинг ўн саккизинчи брюмери» (1852), «Сиёсий иқтисод танқидига дойр» (1859), «Францияда фуқаролар уруши» (1871), «Гота дастурини танқид» (1875).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.