Karlar maktabi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 178–179-b. — ziyouz.com
Karlar maktabi - tuğma kar yoki yoşligida eşitiş qobiliyatini yöqotgan bolalar (q. Karlik) uçun oçilgan internat maktab tipidagi maxsus ta'lim-tarbiya muassasasi. Karlar va zaif eşituvçilar internat maktabga bölinadi. Özbekistonda birinçi marta 1920 i. nogiron (kar, kör, aqli zaif) bolalar internat maktabi sifatida taşkil etilgan. Karlar internat maktabiga mutlaqo eşitmaydigan va gapirmaydigan, şuningdek, eşitiş qobiliyatidan 75 dB dan ortiq darajada mahrum bölgan, kuçli ovozdan ta'sirlanadigan va ba'zi nutq tovuşlarni qisman farq qiladigan bolalar qabul qilinadi. Maktabgaça tarbiya muassasasiga olinmagan 6—7 yoşdagi bolalar internat maktabning tayyorlov sinfiga qabul qilinadi. Zaif eşituvçilar internat maktabiga nutq, eşitiş qobiliyatidan 30 dan 75 dB gaça darajada mahrum bölgan, nutq (oddiy ovoz b-n aytiladigan söz va gaplar)ni 3 m masofadan tuşunadigan hamda eşitiş qobiliyati yetarli bölmaganligi sababli nutqi turli darajada rivojlanmay qolgan, şuningdek, maktabgaça tarbiya va maktab yoşida kar bölib qolib, nutqi saqlangan bolalar qabul qilinadi. Kar va zaif eşituvçi bolalar respublika, viloyat, şahar xalq ta'limi boşqarmalari tomonidan taşkil etilgan tibbiy psixologik-pedagogik komissiyalar tomonidan körikdan ötkaziladi va öqişga yöllanma beriladi. Kar va zaif eşituvçi bolalar uçun maxsus ta'lim-tarbiya «Ta'lim töğrisida»gi ÖzR qonuni (1997 y. 29 avg.) asosida amalga oşiriladi. K.m. Özbekiston Respublikasi Xalq ta'limi vazirligi tizimiga kiradi. Karlar internat maktabida ta'lim 2 bosqiç — boşlanğiç ta'lim (1 — 5-sinf), tayanç ta'lim (6—11-sinf) dan, zaif eşituvçilar internat maktabida 2 bölim (10-sinfgaça va 11-sinfgaça)dan iborat. K.m.ning boşlanğiç sinflarida öqiş maxsus reja, dastur, darelik va öquv qöllanmalari asosida, yuqori sinflarda normal maktablarning 5—9-sinflar dareliklaridan foydalanib olib boriladi. Har bir sinfda öquvçilar soni 8—10 tadan oşmasligi kerak. Öquv rejasi, dasturi, darsliklar va öquv qöllanmalari ÖzR Xalq ta'limi vazirligi Ta'lim markazining maxsus ta'lim bölimi tomonidan bolalarning eşitiş va nutq taraqqiyotidagi kamçiliklari nazarda tutilgan holda tuziladi. 2000/2001 öquv yili boşi ÖzRda 13 karlar internat maktabi (2956 öquvçi) va 5 zaif eşituvçilar internat maktabi (1051 öquvçi) işladi.
Q.: Karlik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРЛАР МАКТАБИ - туғма кар ёки ёшлигида эшитиш қобилиятини йўқотган болалар (қ. Карлик) учун очилган интернат мактаб типидаги махсус таълим-тарбия муассасаси. Карлар ва заиф эшитувчилар интернат мактабга бўлинади. Ўзбекистонда биринчи марта 1920 и. ногирон (кар, кўр, ақли заиф) болалар интернат мактаби сифатида ташкил этилган. Карлар интернат мактабига мутлақо эшитмайдиган ва гапирмайдиган, шунингдек, эшитиш қобилиятидан 75 дБ дан ортиқ даражада маҳрум бўлган, кучли овоздан таъсирланадиган ва баъзи нутқ товушларни қисман фарқ қиладиган болалар қабул қилинади. Мактабгача тарбия муассасасига олинмаган 6—7 ёшдаги болалар интернат мактабнинг тайёрлов синфига қабул қилинади. Заиф эшитувчилар интернат мактабига нутқ, эшитиш қобилиятидан 30 дан 75 дБ гача даражада маҳрум бўлган, нутқ (оддий овоз б-н айтиладиган сўз ва гаплар)ни 3 м масофадан тушунадиган ҳамда эшитиш қобилияти етарли бўлмаганлиги сабабли нутқи турли даражада ривожланмай қолган, шунингдек, мактабгача тарбия ва мактаб ёшида кар бўлиб қолиб, нутқи сақланган болалар қабул қилинади. Кар ва заиф эшитувчи болалар республика, вилоят, шаҳар халқ таълими бошқармалари томонидан ташкил этилган тиббий психологик-педагогик комиссиялар томонидан кўрикдан ўтказилади ва ўқишга йўлланма берилади. Кар ва заиф эшитувчи болалар учун махсус таълим-тарбия «Таълим тўғрисида»ги ЎзР қонуни (1997 й. 29 авг.) асосида амалга оширилади. К.м. Ўзбекистон Республикаси Халқ таълими вазирлиги тизимига киради. Карлар интернат мактабида таълим 2 босқич — бошланғич таълим (1 — 5-синф), таянч таълим (6—11-синф) дан, заиф эшитувчилар интернат мактабида 2 бўлим (10-синфгача ва 11-синфгача)дан иборат. К.м.нинг бошланғич синфларида ўқиш махсус режа, дастур, дарелик ва ўқув қўлланмалари асосида, юқори синфларда нормал мактабларнинг 5—9-синфлар дареликларидан фойдаланиб олиб борилади. Ҳар бир синфда ўқувчилар сони 8—10 тадан ошмаслиги керак. Ўқув режаси, дастури, дарсликлар ва ўқув қўлланмалари ЎзР Халқ таълими вазирлиги Таълим марказининг махсус таълим бўлими томонидан болаларнинг эшитиш ва нутқ тараққиётидаги камчиликлари назарда тутилган ҳолда тузилади. 2000/2001 ўқув йили боши ЎзРда 13 карлар интернат мактаби (2956 ўқувчи) ва 5 заиф эшитувчилар интернат мактаби (1051 ўқувчи) ишлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.