Karpsimonlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 191-b. — ziyouz.com
Karpsimonlar K A R P S I M O N L A R , zoğorabaliqsimonlar (Cyprinidae) — karpsimonlar turkumiga mansub baliqlar oilasi. Tanasi (uz. 2 sm dan 1,5 m gaça) sikloid tangaçalar b-n qoplangan yoki yalanğoç. Jağlarida tişlari bölmaydi, oziği halqumidagi yutiniş tişlari yordamida maydalanadi. Yevrosiyo, Afrika, Şim. va Markaziy Amerikaning çuçuk va kam şörlangan suvlarida tarqalgan; K. 200 ga yaqin uruğ, 1500 ga yaqin tur kiradi. Özbekistonda 17 oilaga mansub 19 turi tarqalgan. Turli xil suv havzalari: toğ vohalaridagi daryolar, köllar va suv omborlarida yaşaydi. Plankton va bentossagi mayda umurtqasiz hayvonlar b-n oziqlanadi; ayrim turlari (amur xumboşi, oq amur, qizil qanot), asosan, ösimliklar b-n oziqlanadi; oddiy oqqayroq — yirtqiç. K., odatda, bahorda urçiydi, uvildiriq taşlaş davri 1—3 oy davom etadi. Uvildiriqlarini (bir neça yuzdan 1 mln. gaça va undan ortiq) suvdagi ösimliklar, toşlar va qumga qöyadi yoki bevosita suvning öziga taşlaydi. K.ning juda köp turlari, şu jumladan, Özbekiston suv havzalaridan zoğora baliq, moybaliq, tovonbaliq, qorabaliq, oqça, oq amur, amur xumboşi va b. ovlanadi. Bir kança turlari (karp, tovonbaliq, oq amur, amur xumboşi) suv havzalarida boqiladi, Oq amur, amur xumboşi Amur havzasidan keltirilib, Özbekiston suv havzalarida iqlimlaştirilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
К А Р П С И М О Н Л А Р , зоғорабалиқсимонлар (Cyprinidae) — карпсимонлар туркумига мансуб балиқлар оиласи. Танаси (уз. 2 см дан 1,5 м гача) циклоид тангачалар б-н қопланган ёки яланғоч. Жағларида тишлари бўлмайди, озиғи ҳалқумидаги ютиниш тишлари ёрдамида майдаланади. Евросиё, Африка, Шим. ва Марказий Американинг чучук ва кам шўрланган сувларида тарқалган; К. 200 га яқин уруғ, 1500 га яқин тур киради. Ўзбекистонда 17 оилага мансуб 19 тури тарқалган. Турли хил сув ҳавзалари: тоғ воҳаларидаги дарёлар, кўллар ва сув омборларида яшайди. Планктон ва бентосцаги майда умуртқасиз ҳайвонлар б-н озиқланади; айрим турлари (амур хумбоши, оқ амур, қизил қанот), асосан, ўсимликлар б-н озиқланади; оддий оққайроқ — йиртқич. К., одатда, баҳорда урчийди, увилдириқ ташлаш даври 1—3 ой давом этади. Увилдириқларини (бир неча юздан 1 млн. гача ва ундан opтиқ) сувдаги ўсимликлар, тошлар ва қумга қўяди ёки бевосита сувнинг ўзига ташлайди. К.нинг жуда кўп турлари, шу жумладан, Ўзбекистон сув ҳавзаларидан зоғора балиқ, мойбалиқ, товонбалиқ, қорабалиқ, оқча, оқ амур, амур хумбоши ва б. овланади. Бир канча турлари (карп, товонбалиқ, оқ амур, амур хумбоши) сув ҳавзаларида боқилади, Оқ амур, амур хумбоши Амур ҳавзасидан келтирилиб, Ўзбекистон сув ҳавзаларида иқлимлаштирилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.