Karptişlisimonlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 191–192-b. — ziyouz.com
Karptişlisimonlar (Cyprino-dontiformes) — suyakli baliqlar turkumi. Amerika, Afrika, Jan. Yevropa, Jan.-Şarqiy Osiyodagi çuçuk suvlarda tarqalgan 400 ga yaqin tur kiradi. Tanasi silindrsimon, oldingi qismi yon tomondan siqilgan va suyak tangalar b-n qoplangan. Köpçilik turlari suvning yuqori qatlamlarida yaşaydi; oğzi yuqoriga qaragan; suzguçlari yumşoq. Yelka suzgiçi bitta, tişlari rivojlangan. Köllar va sekin oqadigan suv havzalarida yaşaydigan turlari bezgak çivinining suvdagi qurtlari b-n oziqlanadi. Köpçilik turlari uvildiroq taşlab köpayadi; 4 turi, jumladan Özbekiston suv havzalarida uçraydigan gumbuziya tirik tuğadi. Keng tarqalgan oilalardan biri karptişlilar (Cyprinodontidae)HHHr uz. 3—5 sm.
Bu oiladan fundulus, karptiş, guppilar va lukani akvariumda boqiladi. Lukani harorati 40° ga yaqin bölgan issiq suvli buloqlarda yaşaydi. Afrikada qurğoqçilik fasllarida kiçikroq suv xavzalaridagi tönkalar ostida yaşaydigan notobranx, afiosomion baliqlari halok böladi, ammo ular qöygan uvildiriqlar saqlanib qolib, yomğirdan söng tez rivojlana boşlaydi. 2—3 oy ötgaç baliqçalar voyaga yetib, yana uvildiriq taşlaydi. K. sanoat ahamiyatiga ega emas.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРПТИШЛИСИМОНЛАР (Cyprino-dontiformes) — суякли балиқлар туркуми. Америка, Африка, Жан. Европа, Жан.-Шарқий Осиёдаги чучук сувларда тарқалган 400 га яқин тур киради. Танаси цилиндрсимон, олдинги қисми ён томондан сиқилган ва суяк тангалар б-н қопланган. Кўпчилик турлари сувнинг юқори қатламларида яшайди; оғзи юқорига қараган; сузгучлари юмшоқ. Елка сузгичи битта, тишлари ривожланган. Кўллар ва секин оқадиган сув ҳавзаларида яшайдиган турлари безгак чивинининг сувдаги қуртлари б-н озиқланади. Кўпчилик турлари увилдироқ ташлаб кўпаяди; 4 тури, жумладан Ўзбекистон сув ҳавзаларида учрайдиган гумбузия тирик туғади. Кенг тарқалган оилалардан бири карптишлилар (Cyprinodontidae)HHHr уз. 3—5 см.
Бу оиладан фундулус, карптиш, гуппилар ва лукани аквариумда боқилади. Лукани ҳарорати 40° га яқин бўлган иссиқ сувли булоқларда яшайди. Африкада қурғоқчилик фаслларида кичикроқ сув хавзаларидаги тўнкалар остида яшайдиган нотобранх, афиосомион балиқлари ҳалок бўлади, аммо улар қўйган увилдириқлар сақланиб қолиб, ёмғирдан сўнг тез ривожлана бошлайди. 2—3 ой ўтгач балиқчалар вояга етиб, яна увилдириқ ташлайди. К. саноат аҳамиятига эга эмас.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.