Karrali nisbatlar qonuni
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 192-b. — ziyouz.com
Karrali nisbatlar qonuni -kimyoning asosiy qonunlaridan biri. Ikki element özaro birikib, bir birikma hosil qilsa, bu birikmalardagi bir neça elementning massa miqdoriga töğri keladigan ikkinçi element miqdori özaro oddiy karrali sonlar nisbatida böladi; mas, metan (CH4) tarkibida 75% uglerod va 25% vodorod bölib, unda 1 massa qism vodorodga 3 massa qism uglerod töğri keladi, ya'ni 3:1. Etilen (C2H4) tarkibida esa 85,71% uglerod va 14,29% vodorod bor; bu moddada 1 massa qism vodorodga 6 massa qism uglerod töğri keladi, ya'ni 6:1. Demak, bu birikmalardagi uglerod mikdorining vodorod miqdoriga nisbati 3:6 yoki 1:2 ga töğri keladi. Bu qonunni 1803 y.da ingliz kimyogari va fizigi J.Dalton aniqlagan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРРАЛИ НИСБАТЛАР ҚОНУНИ -кимёнинг асосий қонунларидан бири. Икки элемент ўзаро бирикиб, бир бирикма ҳосил қилса, бу бирикмалардаги бир неча элементнинг масса миқдорига тўғри келадиган иккинчи элемент миқдори ўзаро оддий каррали сонлар нисбатида бўлади; мас, метан (СН4) таркибида 75% углерод ва 25% водород бўлиб, унда 1 масса қисм водородга 3 масса қисм углерод тўғри келади, яъни 3:1. Этилен (С2Н4) таркибида эса 85,71% углерод ва 14,29% водород бор; бу моддада 1 масса қисм водородга 6 масса қисм углерод тўғри келади, яъни 6:1. Демак, бу бирикмалардаги углерод микдорининг водород миқдорига нисбати 3:6 ёки 1:2 га тўғри келади. Бу қонунни 1803 й.да инглиз кимёгари ва физиги Ж.Дальтон аниқлаган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.