Karrali yulduzlar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193-b. — ziyouz.com
Karrali yulduzlar - osmon sferasida bir-biriga nisbatan yaqin joylaşgan 3 yoki undan ortiq yulduzlar sistemasi. K. yu. a'zolari özaro gravitatsion boğliq bölib, umumiy massa markazi yoki asosiy boş yulduz atrofida harakatlanadi. Qöşaloq yulduzlardan 1/3 aslida K. yu.dan iborat ekanligi ma'lum böldi. A'zolari soni 6 — 7 ta bölgan K. yu. topilgan. K. yu. tarkibiga fizik özgaruvçan va rentgen yulduzlarining kirişi katta amaliy ahamiyatga ega, bu b-n ularning massalarini aniqlaşga imkon beradi. K. yu.ni birinçi marta 17-asrda ingliz olimi V. Gerşel kaşf etgan va 1784 y. 700 K. yu.ni öz içiga olgan jadvalni tuzgan. Bunday yulduzlardan 30000 tasi ma'lum (2002). K. yu.ning hammasini ham teleskoplar yordamida ajratib körib bölmaydi. Bunday yulduzlarning ba'zilari ravşanligini özgartirib turadi. Ravşanligining özgarib turişiga yoki spektridagi çiziqlarning davriy siljişlariga (yöldoş yulduzning markaziy yulduzni tösib ötişi sababli) qarab bir-biriga nihoyatda yaqin joylaşgan K. yu. aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРРАЛИ ЮЛДУЗЛАР - осмон сферасида бир-бирига нисбатан яқин жойлашган 3 ёки ундан ортиқ юлдузлар системаси. К. ю. аъзолари ўзаро гравитацион боғлиқ бўлиб, умумий масса маркази ёки асосий бош юлдуз атрофида ҳаракатланади. Қўшалоқ юлдузлардан 1/3 аслида К. ю.дан иборат эканлиги маълум бўлди. Аъзолари сони 6 — 7 та бўлган К. ю. топилган. К. ю. таркибига физик ўзгарувчан ва рентген юлдузларининг кириши катта амалий аҳамиятга эга, бу б-н уларнинг массаларини аниқлашга имкон беради. К. ю.ни биринчи марта 17-асрда инглиз олими В. Гершель кашф этган ва 1784 й. 700 К. ю.ни ўз ичига олган жадвални тузган. Бундай юлдузлардан 30000 таси маълум (2002). К. ю.нинг ҳаммасини ҳам телескоплар ёрдамида ажратиб кўриб бўлмайди. Бундай юлдузларнинг баъзилари равшанлигини ўзгартириб туради. Равшанлигининг ўзгариб туришига ёки спектридаги чизиқларнинг даврий силжишларига (йўлдош юлдузнинг марказий юлдузни тўсиб ўтиши сабабли) қараб бир-бирига ниҳоятда яқин жойлашган К. ю. аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.