Karri jangi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193–194-b. — ziyouz.com
Karri jangi - Parfiya b-n Rim qöşinlari örtasida bölgan jang (mil. av. 53 y. 9 may). Rim qöşinlariga M.Krase kömondon edi. U harbiy harakatlar böladigan hudud va parfiyaliklarning harbiy taktikasidan mutlaqo bexabar bölgan. Krase tekislik böylab Mesopotamiyaga yuriş qilgan. U bunda parfiyaliklarning otliq qöşini aynan tekisliklarda nihoyatda xavfli bölişini hisobga olmagan. Rim köşini Yevfrat(Furot)ni keçib ötib çöl içkarisi tomon soxta çekinayotgan parfiyaliklarni 3—4 kun ta'qib etgan. Parfiyaliklar sarkardasi Surena duşmanga qarşi çiqişga puxta tayyorgarlik körgan. Mil. av. 53 y. 9 mayda Karri ş. yaqinida parfiyaliklar rimliklarga qarşi xujumga ötişgan. Jangdan avval parfiyaliklarning ulkan jang noğoralari (dovullar) çalingan. Parfiyaliklar soçma saf tortib, olisdan, çor atrofdan deyarli nişonga olmay ham (rimliklar şunçalik ziç bölib turişganki, ataylab ham öqni xato ketişi muşkul edi) raqiblarini öqqatutişgan. Krase Rim qöşinining eng sara qismini hujumga taşlagan, unga Krassning öğli rahbarlik qilgan. Parfiyaliklar yana soxta çekina boşlaşgan, rimliklar otryadi ança masofagaça ularni ta'qib etib, janggohdan uzoqlaşgaç, parfiyaliklar ularni qurşab olib, tor-mor etganlar. Tunda Rim qöşini şoşapişa qoça boşlagan. Lekin, bu ularni qutqara olmagan. Pirovardida ularning barçasi yakson etilgan yoxud asir olingan. Krase 10 maydagi muzokaralar vaqtida öldirilgan. Uning kesib olingan boşi harbiy ölja sifatida şoh Orod II ga jönatilgan. Ruhan tuşkunlikka uçragan bevoş Rim armiyasining kalgan qismi (12—14 ming kişi) Yevfrat daryosi ortiga çekingan. Asir tuşgan rimliklar, ba'zi bir manbalarga köra, Marv viloyatiga joylaştirilgan. Bu yerda rimlik legionerlar mahalliylaşib, oila qurib, parfiyaliklar qöşinida xizmat qilişgan (Goratsiy, «Odalar», IV, 5,5). Rimlik legionerlarning bir qismi şim.- şarqqa, Yettisuvga kadar yetib borganligi ma'lum.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРРИ ЖАНГИ - Парфия б-н Рим қўшинлари ўртасида бўлган жанг (мил. ав. 53 й. 9 май). Рим қўшинларига М.Красе кўмондон эди. У ҳарбий ҳаракатлар бўладиган ҳудуд ва парфияликларнинг ҳарбий тактикасидан мутлақо бехабар бўлган. Красе текислик бўйлаб Месопотамияга юриш қилган. У бунда парфияликларнинг отлиқ қўшини айнан текисликларда ниҳоятда хавфли бўлишини ҳисобга олмаган. Рим кўшини Евфрат(Фурот)ни кечиб ўтиб чўл ичкариси томон сохта чекинаётган парфияликларни 3—4 кун таъқиб этган. Парфияликлар саркардаси Сурена душманга қарши чиқишга пухта тайёргарлик кўрган. Мил. ав. 53 й. 9 майда Карри ш. яқинида парфияликлар римликларга қарши хужумга ўтишган. Жангдан аввал парфияликларнинг улкан жанг ноғоралари (довуллар) чалинган. Парфияликлар сочма саф тортиб, олисдан, чор атрофдан деярли нишонга олмай ҳам (римликлар шунчалик зич бўлиб туришганки, атайлаб ҳам ўқни хато кетиши мушкул эди) рақибларини ўққатутишган. Красе Рим қўшинининг энг сара қисмини ҳужумга ташлаган, унга Красснинг ўғли раҳбарлик қилган. Парфияликлар яна сохта чекина бошлашган, римликлар отряди анча масофагача уларни таъқиб этиб, жанггоҳдан узоқлашгач, парфияликлар уларни қуршаб олиб, тор-мор этганлар. Тунда Рим қўшини шошапиша қоча бошлаган. Лекин, бу уларни қутқара олмаган. Пировардида уларнинг барчаси яксон этилган ёхуд асир олинган. Красе 10 майдаги музокаралар вақтида ўлдирилган. Унинг кесиб олинган боши ҳарбий ўлжа сифатида шоҳ Ород II га жўнатилган. Руҳан тушкунликка учраган бевош Рим армиясининг калган қисми (12—14 минг киши) Евфрат дарёси ортига чекинган. Асир тушган римликлар, баъзи бир манбаларга кўра, Марв вилоятига жойлаштирилган. Бу ерда римлик легионерлар маҳаллийлашиб, оила қуриб, парфияликлар қўшинида хизмат қилишган (Гораций, «Одалар», IV, 5,5). Римлик легионерларнинг бир қисми шим.- шарққа, Еттисувга кадар етиб борганлиги маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.