Karromiylar

Karromiylar — ilohiyot oqimi. 9— 13-a.larda Bağdod xalifaligining markaziy va şarqiy viloyatlarida tarqalgan. Asosçisi — Abu Abdulloh Muhammad ibn Karrom (806—869). Seyistonda tuğilgan, Nişopur, Balx, Marv, Hirot kabi şaharlarda ta'lim olgan. 5 y. Makkada istiqomat qilgan. Ibn Karrom öz yurtiga qaytayotib, Quddusda xonaqoh barpo qilgan. Seyiston va Xurosonda öz ta'limotini tarğib qilgani uçun zindonga taşlanadi. Quddusda vafot etadi.

K. fikriça, xudo — butun borliqning birlamçi asosi, u muayyan jismga ega. Xudo — barça narsalarning yaratuvçisi, ammo inson öz faoliyatining natijalariga ta'sir körsata oladi. Mu'taziliylar kabi K. ham inson onggi mustaqil ravişda, ya'ni vahiy yordamisiz yaxşilik va yomonlikni farq qilişga qodir, deb uqtirdi. Şuningdek, murji'iylar singari K. biror insonni musulmon deb tan oliş uçun u Allohni til b-n e'tirof etsa kifoya, amal b-n tasdiqlaşi şart emas, deb hisoblaydi. Ya'ni «la iloha illallohu Muhammadu rasululloh» kalimasini aytgan har bir inson — musulmondir. Ibn Karromning «Kitob assirr» va «Azob al-qabr» nomli (bizgaça yetib kelmagan) asarlari va «xudo jismga ega» degan tuşunçasi islom ulamolarining keskin tanqidi va ta'qibiga uçradi. Möğullar istilosidan söng K. barham topdi.