Karton
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 198-b. — ziyouz.com
Karton (frans. carton, ital. carto — qoğoz sözidan) — yuza birligining massasi yoki soliştirma oğirligi oddiy qoğoznikidan katta bölgan qoğoz turi. Yagona xalqaro tasniflaşda qoğoz b-n K. orasida aniq çegara körsatilmagan. Mas, Germaniyada 150 g/m2, Polşada 180 g/m2, Rossiyada 250 g/m2 qoğoz materiali K. deb qabul qilingan. Bir, ikki va köp qatlamli K.lar böladi. K. tayyorlaşdagi asosiy texnologik operatsiyalar xom aşyoni maydalaş, qoliplarga quyiş, presslaş, quritişdan iborat. K. oliş qoğoz olişdan unça farq qilmaydi, lekin bunda ança dağal va bikr tolali materiallar (mas, qönğir yoğoç massasi, yarim sellyulozalar, makulatura va b.) dan foydalaniladi. K. xossalari uşbu texnik körsatkiçlari: yuza birligi (mas, 1 m2 ining massasi, kalinligi, namligi va b.) b-n belgilanadi. K. massasi tarkibiga yopiştiruvçi, boğlovçi, töldiruvçi, böyovçi moddalar qöşib, uning xossalarini özgartiriş mumkin. Vazifasiga va fizik-mexanik xossalariga qarab, K.ning qutilar yasaş, matbaada, poyabzal i. ç.da, qurilişda, töqimaçilik va b.da işlatiladigan, elektroizolyatsiya, qistirmalar va b. tayyorlanadigan xillari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАРТОН (франц. carton, итал. carto — қоғоз сўзидан) — юза бирлигининг массаси ёки солиштирма оғирлиги оддий қоғозникидан катта бўлган қоғоз тури. Ягона халқаро таснифлашда қоғоз б-н К. орасида аниқ чегара кўрсатилмаган. Мас, Германияда 150 г/м2, Польшада 180 г/м2, Россияда 250 г/м2 қоғоз материали К. деб қабул қилинган. Бир, икки ва кўп қатламли К.лар бўлади. К. тайёрлашдаги асосий технологик операциялар хом ашёни майдалаш, қолипларга қуйиш, пресслаш, қуритишдан иборат. К. олиш қоғоз олишдан унча фарқ қилмайди, лекин бунда анча дағал ва бикр толали материаллар (мас, қўнғир ёғоч массаси, ярим целлюлозалар, макулатура ва б.) дан фойдаланилади. К. хоссалари ушбу техник кўрсаткичлари: юза бирлиги (мас, 1 м2 ининг массаси, калинлиги, намлиги ва б.) б-н белгиланади. К. массаси таркибига ёпиштирувчи, боғловчи, тўлдирувчи, бўёвчи моддалар қўшиб, унинг хоссаларини ўзгартириш мумкин. Вазифасига ва физик-механик хоссаларига қараб, К.нинг қутилар ясаш, матбаада, пойабзал и. ч.да, қурилишда, тўқимачилик ва б.да ишлатиладиган, электроизоляция, қистирмалар ва б. тайёрланадиган хиллари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.