Kasalxona

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 207–208-b. — ziyouz.com

Kasalxona — bemorlarni yotqizib davolaydigan muassasa. Poliklinika b-n birlaştirilgan K.lar bemorlarni poliklinikada va uyda tibbiy yordamning barça turlari b-n davolaydigan davolaş-profilaktika muassasasi hisoblanadi; poliklinika b-n birlaştirilmagan K. faqat statsionarda davolaydi. Iş hajmi va ma'muriy bölinişiga köra, respublika, viloyat (ölka), şahar, tuman va uçastka K.lari farq qilinadi. Köp sohali (turli xil ixtisosliklari böyiça bölimlari bor) va ixtisoslaşgan (sil, yuqumli, ruhiy, oftalmologik va b.) K.lar bölib, bular mazkur kasallik böyiça malakali va ixtisoslaşgan tibbiy yordam körsatadi. 14 yoşgaça bölgan bolalarga möljallangan bolalar K.si ham köp sohali va ixtisoslaşgan K.larga bölinadi. Tibbiyot in-ti yoki ilmiy tadqiqot in-tining bazasi hisoblangan K. klinik K. deb ataladi. Bundan taşqari, aholiga kasbiga qarab xizmat qiladigan t.y. transporta K.si, suv xöjaligi xodimlari K.si va boşqa K.lar böladi. K.da bemorni vraç közdan keçiradigan, hujjatlar rasmiylaştiriladigan qabulxona, zarur sanitariya-gigiyena çoralari amalga oşiriladigan xonalar, davolaş bölimlari (jarrohlik, terapiya va b.), davolaşdiagnostika bölimlari (rentgenologiya, fizioterapiya); lab.lar, dorixona, oşxona, ma'muriy-xöjalik bölimlari va b. böladi. Birlaşgan K.ga, bundan taşqari, poliklinika ham kiradi. K.ni boş vraç boşqaradi, bemorlar davolanadigan ixtisoslaşgan bölimga esa şu ixtisoslik böyiça malakali vraç mudirlik qiladi. Birlaşgan K.ning bölim mudiri poliklinikadagi tegişli bölimga ham rahbar bölişi mumkin. Xodimlar soni K.dagi örinlar soniga boğliq. K.larning tuzilişi va funksiyasi, şuningdek, unda işlaydigan tibbiyot xodimlarining haq-huquqlari, majburiyatlari va boşqalar ÖzR Soğliqni saqlaş vazirligi tomonidan işlab çiqilgan va tavsiya etilgan maxsus davlat meyornormalari, yöriqnoma va körsatmalariga amal qilgan holda olib boriladi.

Hoz. Uzbekistan hududida qadimda ham K.ga öxşaş davolaş maskanlari mavjud bölgan. Amir Temur boşqa mamlakatlarning maşhur tabiblarini poytaxt Samarqandga olib kelib, maxsus şifoxonalar oçgan. Movarounnahr va Xurosonda şifoxonalar uçun alohida binolar qurilgan. Şifoxonalar oçişga Alişer Navoiy ham katta ahamiyat bergan. Turkistonning ba'zi viloyatlarida maxsus şifoxonalar bölganligi manbalarda qayd etilgan. Turkiston çor Rossiyasi tomonidan bosib olinganidan keyin ölkada Ğarbga xos tibbiy muassasalar vujudga kelgan. Bunga qadar mahalliy aholi xalq tabobati (tabiblar, şikastbandlar)dan foydalangan. Toşkentda birinçi davolaş muassasasi 1868 y. harbiy garnizon qoşida oçilgan lazaret bölib, u 1869 y. harbiy gospitalga aylantirilgan. Keyinçalik Samarqandda (1872), Xivada (1872), Buxoroda (1891) kiçikroq K.lar işga tuşirilgan. 1883 y. oxirida Toşkentda ayollar va bolalar uçun birinçi ambulatoriya-şifoxona oçilgan. 1903 y. Yangi şahar K.si qurilgan. 1913 y. Eski şahar K.si (hoz. 1-şahar klinik K.si) iş boşlagan. 1916 y. temir yöl xodimlari uçun maxsus K. qurilgan. 1918 y. sobiq kadetlar korpusi binosida K. (hoz. 1-ToşTIning öquv bazasi), 1926 y. Toşsovet nomli fizioterapiya K.si; Kökça dahasida epidemiologiya K.si (hoz. 1-Yuqumli kasalliklar K.si) işga tuşgan.

Hoz. Özbekiston Respublikasining barça şaxar va viloyatlarida yirik K.lar mavjud. Toşkentda ÖzR Soğliqni saqlaş vazirligining 1-klinik kasalxonasi, 15-, 17-şahar klinik kasalxonalari, tez tibbiy yordam kasalxonasi, şuningdek, 1- va 2- Toş-TI (öquv bazasi)ga qaraşli K.lar faoliyat körsatadi. Hoz. mamlakatimizda 1020 ga yaqin K. bor (2002).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КАСАЛХОНА — беморларни ётқизиб даволайдиган муассаса. Поликлиника б-н бирлаштирилган К.лар беморларни поликлиникада ва уйда тиббий ёрдамнинг барча турлари б-н даволайдиган даволаш-профилактика муассасаси ҳисобланади; поликлиника б-н бирлаштирилмаган К. фақат стационарда даволайди. Иш ҳажми ва маъмурий бўлинишига кўра, республика, вилоят (ўлка), шаҳар, туман ва участка К.лари фарқ қилинади. Кўп соҳали (турли хил ихтисосликлари бўйича бўлимлари бор) ва ихтисослашган (сил, юқумли, руҳий, офтальмологик ва б.) К.лар бўлиб, булар мазкур касаллик бўйича малакали ва ихтисослашган тиббий ёрдам кўрсатади. 14 ёшгача бўлган болаларга мўлжалланган болалар К.си ҳам кўп соҳали ва ихтисослашган К.ларга бўлинади. Тиббиёт ин-ти ёки илмий тадқиқот ин-тининг базаси ҳисобланган К. клиник К. деб аталади. Бундан ташқари, аҳолига касбига қараб хизмат қиладиган т.й. транспорта К.си, сув хўжалиги ходимлари К.си ва бошқа К.лар бўлади. К.да беморни врач кўздан кечирадиган, ҳужжатлар расмийлаштириладиган қабулхона, зарур санитария-гигиена чоралари амалга ошириладиган хоналар, даволаш бўлимлари (жарроҳлик, терапия ва б.), даволашдиагностика бўлимлари (рентгенология, физиотерапия); лаб.лар, дорихона, ошхона, маъмурий-хўжалик бўлимлари ва б. бўлади. Бирлашган К.га, бундан ташқари, поликлиника ҳам киради. К.ни бош врач бошқаради, беморлар даволанадиган ихтисослашган бўлимга эса шу ихтисослик бўйича малакали врач мудирлик қилади. Бирлашган К.нинг бўлим мудири поликлиникадаги тегишли бўлимга ҳам раҳбар бўлиши мумкин. Ходимлар сони К.даги ўринлар сонига боғлиқ. К.ларнинг тузилиши ва функцияси, шунингдек, унда ишлайдиган тиббиёт ходимларининг ҳақ-ҳуқуқлари, мажбуриятлари ва бошқалар ЎзР Соғлиқни сақлаш вазирлиги томонидан ишлаб чиқилган ва тавсия этилган махсус давлат меъёрнормалари, йўриқнома ва кўрсатмаларига амал қилган ҳолда олиб борилади.

Ҳоз. Узбекистан ҳудудида қадимда ҳам К.га ўхшаш даволаш масканлари мавжуд бўлган. Амир Темур бошқа мамлакатларнинг машҳур табибларини пойтахт Самарқандга олиб келиб, махсус шифохоналар очган. Мовароуннаҳр ва Хуросонда шифохоналар учун алоҳида бинолар қурилган. Шифохоналар очишга Алишер Навоий ҳам катта аҳамият берган. Туркистоннинг баъзи вилоятларида махсус шифохоналар бўлганлиги манбаларда қайд этилган. Туркистон чор Россияси томонидан босиб олинганидан кейин ўлкада Ғарбга хос тиббий муассасалар вужудга келган. Бунга қадар маҳаллий аҳоли халқ табобати (табиблар, шикастбандлар)дан фойдаланган. Тошкентда биринчи даволаш муассасаси 1868 й. ҳарбий гарнизон қошида очилган лазарет бўлиб, у 1869 й. ҳарбий госпиталга айлантирилган. Кейинчалик Самарқандда (1872), Хивада (1872), Бухорода (1891) кичикроқ К.лар ишга туширилган. 1883 й. охирида Тошкентда аёллар ва болалар учун биринчи амбулатория-шифохона очилган. 1903 й. Янги шаҳар К.си қурилган. 1913 й. Эски шаҳар К.си (ҳоз. 1-шаҳар клиник К.си) иш бошлаган. 1916 й. темир йўл ходимлари учун махсус К. қурилган. 1918 й. собиқ кадетлар корпуси биносида К. (ҳоз. 1-ТошТИнинг ўқув базаси), 1926 й. Тошсовет номли физиотерапия К.си; Кўкча даҳасида эпидемиология К.си (ҳоз. 1-Юқумли касалликлар К.си) ишга тушган.

Ҳоз. Ўзбекистон Республикасининг барча шахар ва вилоятларида йирик К.лар мавжуд. Тошкентда ЎзР Соғлиқни сақлаш вазирлигининг 1-клиник касалхонаси, 15-, 17-шаҳар клиник касалхоналари, тез тиббий ёрдам касалхонаси, шунингдек, 1- ва 2- Тош-ТИ (ўқув базаси)га қарашли К.лар фаолият кўрсатади. Ҳоз. мамлакатимизда 1020 га яқин К. бор (2002).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.