Kasanaçi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 208–209-b. — ziyouz.com
Kasanaçi KASANAÇI, uyda işlovçi — iş beruvçilar b-n tuzilgan mehnat şartnomasi asosida öz mehnat vazifalarini uylarida bajaruvçi xodimlar toifasi. Kasanaçilikka oid asosiy qoidalar Özbekiston Respublikasining Mehnat kodeksida belgilab qöyilgan. Mehnatni taşkil etişning bu şakli Özbekiston Respublikasi Adliya vazirligi tomonidan 1998 i. 29 avg.da 486- son b-n davlat röyxatidan ötkazilgan «Özbekiston Respublikasida uyda işlovçilar mehnatini taşkil qiliş tartibi töğrisida nizom» vositasida huquqiy jihatdan tartibga solinadi. K. iş beruvçining materiallari va asboblaridan foydalanib, öz uyida mehnat qiladi, öz mehnat qurollari va asbobuskunalaridan foydalangan taqdirda ularning eskiriş xarajatlari iş beruvçi tomonidan kompensatsiya qilinişi (qoplab berilişi) lozim. Iş beruvçi öz xohişi b-n kasanaçilikni taşkil qilişi, har bir xodim b-n uyda işlaş böyiça mehnat şartnomasini tuzişi, amal qilib turgan şu mehnat şartnomasiga özgartiriş va qöşimça kiritişi mumkin. Yuqoridagi nizomga köra, kasanaçilik buyiça mehnat şartnomalari, asosan, voyaga yetmagan bolalari bölgan ayollar, nogironlar, pensionerlar, nogiron yoki boşqa bemor oila a'zolarini parvariş qilayotgan şaxslar, mavsumiy işlarda band bölgan, (mavsumlar oraligida) tegişli mehnat majburiyatlarini uyda ado etiş uçun zarur uy-joy va maişiy şaroitga ega bölgan şaxslar b-ngina tuzilişi mumkin. K. lar mehnati, iş vaqti va dam oliş vaqti iş beruvçi b-n kelişib olingan holda, ularning bevosita özi tomonidan amaldagi mehnat qonunçiligi talablari doirasida belgilanadi. K. mehnatiga xodim va iş beruvçining özaro kelişuvi asosida, bajarilgan iş miqdori hamda sifatiga mutanosib tarzda, eng kam oylik iş haqidan kam bölmagan va eng köp miqdori çeklanmagan hajmda iş haqi tölanadi. K.ga tovar va b. moddiy boyliklar iş jarayonida foydalaniş uçun topşirilgan takdirda, iş beruvçi ular b-n qonunda belgilangan tartibda va şaklda töla moddiy javobgarlik töğrisida yozma şartnoma tuziş lozim.
K. iş vaqti, dam oliş vaqti, mehnat şaroiti, mehnat muhofazasi va h.k. jihatidan boşqa sohalarda işlovçi xodimlar b-n teng huquqlardan foydalanadi va öz majburiyatlariga ega böladi; har yili haq tölanadigan va iş joyi (lavozimi) saqlanadigan mehnat ta'tiliga çiqişi va b. imtiyozlardan foydalanişi mumkin.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАСАНАЧИ, уйда ишловчи — иш берувчилар б-н тузилган меҳнат шартномаси асосида ўз меҳнат вазифаларини уйларида бажарувчи ходимлар тоифаси. Касаначиликка оид асосий қоидалар Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодексида белгилаб қўйилган. Меҳнатни ташкил этишнинг бу шакли Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан 1998 и. 29 авг.да 486- сон б-н давлат рўйхатидан ўтказилган «Ўзбекистон Республикасида уйда ишловчилар меҳнатини ташкил қилиш тартиби тўғрисида низом» воситасида ҳуқуқий жиҳатдан тартибга солинади. К. иш берувчининг материаллари ва асбобларидан фойдаланиб, ўз уйида меҳнат қилади, ўз меҳнат қуроллари ва асбобускуналаридан фойдаланган тақдирда уларнинг эскириш харажатлари иш берувчи томонидан компенсация қилиниши (қоплаб берилиши) лозим. Иш берувчи ўз хоҳиши б-н касаначиликни ташкил қилиши, ҳар бир ходим б-н уйда ишлаш бўйича меҳнат шартномасини тузиши, амал қилиб турган шу меҳнат шартномасига ўзгартириш ва қўшимча киритиши мумкин. Юқоридаги низомга кўра, касаначилик буйича меҳнат шартномалари, асосан, вояга етмаган болалари бўлган аёллар, ногиронлар, пенсионерлар, ногирон ёки бошқа бемор оила аъзоларини парвариш қилаётган шахслар, мавсумий ишларда банд бўлган, (мавсумлар оралигида) тегишли меҳнат мажбуриятларини уйда адо этиш учун зарур уй-жой ва маиший шароитга эга бўлган шахслар б-нгина тузилиши мумкин. К. лар меҳнати, иш вақти ва дам олиш вақти иш берувчи б-н келишиб олинган ҳолда, уларнинг бевосита ўзи томонидан амалдаги меҳнат қонунчилиги талаблари доирасида белгиланади. К. меҳнатига ходим ва иш берувчининг ўзаро келишуви асосида, бажарилган иш миқдори ҳамда сифатига мутаносиб тарзда, энг кам ойлик иш ҳақидан кам бўлмаган ва энг кўп миқдори чекланмаган ҳажмда иш ҳақи тўланади. К.га товар ва б. моддий бойликлар иш жараёнида фойдаланиш учун топширилган такдирда, иш берувчи улар б-н қонунда белгиланган тартибда ва шаклда тўла моддий жавобгарлик тўғрисида ёзма шартнома тузиш лозим.
К. иш вақти, дам олиш вақти, меҳнат шароити, меҳнат муҳофазаси ва ҳ.к. жиҳатидан бошқа соҳаларда ишловчи ходимлар б-н тенг ҳуқуқлардан фойдаланади ва ўз мажбуриятларига эга бўлади; ҳар йили ҳақ тўланадиган ва иш жойи (лавозими) сақланадиган меҳнат таътилига чиқиши ва б. имтиёзлардан фойдаланиши мумкин.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.