Kasanaçilik

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 209-b. — ziyouz.com

Kasanaçilik — hunarmandlarning mehnat şartnomalari asosida yollanib öz uyida işlaşi, yaşaş joyida i.ç. yoki xizmat körsatiş. K.da maxsus taşkilot va korxonalar b-n kelişuv, şartnoma asosida buyurtmalar bajariladi. Jamiyatda mehnat resurslaridan samarali foydalaniş, quşimça daromad topiş, iş vaqtining qat'iy belgilanmaganligi, maxsus binolarga ehtiyoj bölmasligi va b. K.ning iqtisodiy samaradorligini ta'minlaydi. Rivojlangan mamlakatlarda K. keng köllaniladi. AQŞda K. usulida işlaydiganlar soni 5mln. kişidan ortiq (2000). Yaponiyada hatto elektrotexnika, elektronika, turizm kabi tarmoqlarda ham keng qöllaniladi. K.da mehnat faoliyati töla bölmagan iş kuni turiga kiradi.

Oiladan, uy işidan ajralib korxona, taşkilotlarda işlaş imkoniyati bulmaganlar va yordamçi daromadga muhtoj şaxslar uçun K. juda qulay hisoblanadi. K. öziga xos taşkil etişni talab etadi. Xom aşyo, materiallarni yetkazib beriş, tayyor-mahsulotlarni olib ketiş, hisob-kitobning belgilangan vaqtda olib borilişi zarur şart hisoblanadi.

K.ning, ayniqsa, qişloq joylarida uy-rözğor işlari, oilada bola tarbiyasi b-n band bölgan va yordamçi daromadga muhtoj ayollar uçun taşkil etilişi ahamiyatlidir. Şu b-n birga bunga nogironlar ham jalb etilişi mumkin. Hunarmandçilikni rivojlantiriş va oiladagi yoşlarni şogirdlikka jalb etişda qöl keladi.

Özbekistonda mehnat resurslari, oila xöjaligi tuzilişi, i.ç. vositalari şaroitlari K. rivojini ta'minlaydi. Hunarmandçilik, ayniqsa, igna işi talab etuvçi tikuvçilik, kaştaçilik, mebelsozlik va b. uçun K. qulay. Özbekistonda «Mahalla» jamğarmasi, respublika Tovarlar işlab çiqariş va tadbirkorlar palatasi mahallalarda K.ni rivojlantiriş dasturlarini amalga oşiradi.

Muxtor Rasulov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КАСАНАЧИЛИК — ҳунармандларнинг меҳнат шартномалари асосида ёлланиб ўз уйида ишлаши, яшаш жойида и.ч. ёки хизмат кўрсатиш. К.да махсус ташкилот ва корхоналар б-н келишув, шартнома асосида буюртмалар бажарилади. Жамиятда меҳнат ресурсларидан самарали фойдаланиш, қушимча даромад топиш, иш вақтининг қатъий белгиланмаганлиги, махсус биноларга эҳтиёж бўлмаслиги ва б. К.нинг иқтисодий самарадорлигини таъминлайди. Ривожланган мамлакатларда К. кенг кўлланилади. АҚШда К. усулида ишлайдиганлар сони 5млн. кишидан ортиқ (2000). Японияда ҳатто электротехника, электроника, туризм каби тармоқларда ҳам кенг қўлланилади. К.да меҳнат фаолияти тўла бўлмаган иш куни турига киради.

Оиладан, уй ишидан ажралиб корхона, ташкилотларда ишлаш имконияти булмаганлар ва ёрдамчи даромадга муҳтож шахслар учун К. жуда қулай ҳисобланади. К. ўзига хос ташкил этишни талаб этади. Хом ашё, материалларни етказиб бериш, тайёр-маҳсулотларни олиб кетиш, ҳисоб-китобнинг белгиланган вақтда олиб борилиши зарур шарт ҳисобланади.

К.нинг, айниқса, қишлоқ жойларида уй-рўзғор ишлари, оилада бола тарбияси б-н банд бўлган ва ёрдамчи даромадга муҳтож аёллар учун ташкил этилиши аҳамиятлидир. Шу б-н бирга бунга ногиронлар ҳам жалб этилиши мумкин. Ҳунармандчиликни ривожлантириш ва оиладаги ёшларни шогирдликка жалб этишда қўл келади.

Ўзбекистонда меҳнат ресурслари, оила хўжалиги тузилиши, и.ч. воситалари шароитлари К. ривожини таъминлайди. Ҳунармандчилик, айниқса, игна иши талаб этувчи тикувчилик, каштачилик, мебелсозлик ва б. учун К. қулай. Ўзбекистонда «Маҳалла» жамғармаси, республика Товарлар ишлаб чиқариш ва тадбиркорлар палатаси маҳаллаларда К.ни ривожлантириш дастурларини амалга оширади.

Мухтор Расулов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.