Kasbi tumani

Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 211–212-b. — ziyouz.com

Kasbi tumani - Qaşqadaryo viloyatidagi tuman. 1970 y. 16 okt.da taşkil etilgan. K.t. viloyatning ğarbida joylaşgan. Qarşi, Koson, Nişon, Muborak, Bahoriston, Usmon Yusupov tumanlari b-n çegaradoş. Mayd. 0,65 ming km2. Aholisi 127,6 ming kişi (2000). K.t.da 10 qişloq fuqarolari yiğini (Denov, Komilon, Muğlon, Toşqörğon, Çovqay, Çölquvar, Yuksaliş, Yangihayot, Qamaşi, Katağon) bor. Markazi — Muğlon qişloği.

T a b i a t i . K.t. Qarşi çölida joylaşgan. Hududida Maymanoq toğ tizmasi bor. Iqlimi keskin kontinental. Yozi issiq, quruq va uzok,. Bahor va kuzda yoğin kam. Qişda qor oz yoğadi, qattiq sovuq bölmaydi. Yanv.ning örtaça t-rasi 0° dan Ggaça, iyulniki 28,2°—31,6°. Yil davomida yoğingarçilik kunlari 58—60 kundan oşmaydi. T-raning yuqoriligi tufayli buğlaniş miqdori yiliga yoğingarçilikka nisbatan ön barobar köp. Yiliga örtaça 270 mm, ayrim yillari 310—320 mm, qurğoqçilik yillari 100 mm yoğin tuşadi. K.t.ning Koson tumani b-n çegarasidan Qaşqadaryo oqib ötadi. Tuproği, asosan, böz tuproq. Ba'zi joylarda şörlangan. Yaylovlarda şuvoq, isiriq, yantoq, jingak, karrak, tuyaqorin, qamiş,.yulğun va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan quyon, tulki, böri, çiyaböri, yumronqoziq, turli xil ilonlar, toşbaqa, kaltakesaklar, kuşlardan yovvoyi ördak bor.

Aholisining aksari qismi özbeklar (86,1%); şuningdek, tojik, turkman, qirğiz, koreys, tatar, ozarbayjon, arman va b. millat vakillari ham yaşaydi. 1 km2 ga 196 kişi töğri keladi (2000).

Xöjaligi. Tuman iqtisodiyotida sanoat va q.x. asosiy örinni egallaydi. K.t.da paxta tozalaş z-di, non k-ti, non sexi, 2 avtokorxona, sutni qayta işlaş korxonasi, mahalliy sanoat korxonasi, bosmaxona mavjud. 170 dan ziyod xususiy savdo i.ç. firmalari, kiçik korxonalar, 500 ga yaqin maişiy xizmat körsatiş şoxobçasi bor. Q.x.da foydalaniladigan jami yer 50 ming ga, şundan suğoriladigan yer may-doni 45,5 ming ga. Ekin maydoni 43 ming ga ni taşkil etadi. Şundan 22 ming ga yerga paxta, 16,6 ming ga yerga don ekinlari, qolgan yerlarga sabzavot, poliz, kartoşka, yem-xaşak ekinlari ekiladi. 2 ming ga dan ziyod yer boğ, tutzor va tokzorlardan iborat, 4 ming ga dan ortiq yer yaylov. K.t.da şirkat va bir jamoa xöjaliklari, qişloq aksiyadorlik jamoasi, 2 q. x. payçilik jamiyati, parrandaçilik xöjaligi faoliyat körsatadi. Bir xöjalik çorvaçilikka, bir xöjalik boğdorçilikka ixtisoslaştirilgan. Tuman hududida Özbekiston paxtaçilik i.t. institutining Qaşqadaryo filiali joylaşgan, tajriba sinovlari Alişer Navoiy nomidagi şirkat xöjaligida olib boriladi. Çorvaçilikda qoramolçilik asosiy örinni egallaydi. K.t.da 49,3 ming boş krramol, 76,6 ming qöy-eçki, 148,9 ming parranda, 933 ot boqiladi (1998). Pillaçilikni rivojlantirişga xam köp ahamiyat berilmoqda.

53 umumiy ta'lim maktabi, internatlitseyi, gimnaziya, 3 kasb-hunar maktabi, sport, musiqa maktablari, iqtisodiy ta'lim markazi, madaniyat va istirohat boği, 28 kutubxona, 10 madaniyat uyi, 9 klub, stadion, tennis korti, 21 sport zali, 24 futbol va 19 basketbol maydonlari bor. 50 örinli nogironlarni reabilitatsiya qiliş markazi, 325 örinli 2 kasalxona, 200 örinli kunduzgi statsionar, 12 qişloq vraçlik punkti, 11 qişloq vraçlik ambulatoriyasi, 26 feldşer-akuşerlik punkti, 3 poliklinika, 9 dorixona mavjud. 1100 ga yaqin oliy va örta maxsus ma'lumotli tibbiyot xodimi işlamoqda. 1971 y.dan «Sadoqat» tuman gaz. çiqadi (adadi 900).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

КАСБИ ТУМАНИ - Қашқадарё вилоятидаги туман. 1970 й. 16 окт.да ташкил этилган. К.т. вилоятнинг ғарбида жойлашган. Қарши, Косон, Нишон, Муборак, Баҳористон, Усмон Юсупов туманлари б-н чегарадош. Майд. 0,65 минг км2. Аҳолиси 127,6 минг киши (2000). К.т.да 10 қишлоқ фуқаролари йиғини (Денов, Комилон, Муғлон, Тошқўрғон, Човқай, Чўлқувар, Юксалиш, Янгиҳаёт, Қамаши, Катағон) бор. Маркази — Муғлон қишлоғи.

Т а б и а т и . К.т. Қарши чўлида жойлашган. Ҳудудида Майманоқ тоғ тизмаси бор. Иқлими кескин континентал. Ёзи иссиқ, қуруқ ва узок,. Баҳор ва кузда ёғин кам. Қишда қор оз ёғади, қаттиқ совуқ бўлмайди. Янв.нинг ўртача т-раси 0° дан Ггача, июлники 28,2°—31,6°. Йил давомида ёғингарчилик кунлари 58—60 кундан ошмайди. Т-ранинг юқорилиги туфайли буғланиш миқдори йилига ёғингарчиликка нисбатан ўн баробар кўп. Йилига ўртача 270 мм, айрим йиллари 310—320 мм, қурғоқчилик йиллари 100 мм ёғин тушади. К.т.нинг Косон тумани б-н чегарасидан Қашқадарё оқиб ўтади. Тупроғи, асосан, бўз тупроқ. Баъзи жойларда шўрланган. Яйловларда шувоқ, исириқ, янтоқ, жингак, каррак, туяқорин, қамиш,.юлғун ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан қуён, тулки, бўри, чиябўри, юмронқозиқ, турли хил илонлар, тошбақа, калтакесаклар, кушлардан ёввойи ўрдак бор.

Аҳолисининг аксари қисми ўзбеклар (86,1%); шунингдек, тожик, туркман, қирғиз, корейс, татар, озарбайжон, арман ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. 1 км2 га 196 киши тўғри келади (2000).

Хўжалиги. Туман иқтисодиётида саноат ва қ.х. асосий ўринни эгаллайди. К.т.да пахта тозалаш з-ди, нон к-ти, нон цехи, 2 автокорхона, сутни қайта ишлаш корхонаси, маҳаллий саноат корхонаси, босмахона мавжуд. 170 дан зиёд хусусий савдо и.ч. фирмалари, кичик корхоналар, 500 га яқин маиший хизмат кўрсатиш шохобчаси бор. Қ.х.да фойдаланиладиган жами ер 50 минг га, шундан суғориладиган ер май-дони 45,5 минг га. Экин майдони 43 минг га ни ташкил этади. Шундан 22 минг га ерга пахта, 16,6 минг га ерга дон экинлари, қолган ерларга сабзавот, полиз, картошка, ем-хашак экинлари экилади. 2 минг га дан зиёд ер боғ, тутзор ва токзорлардан иборат, 4 минг га дан ортиқ ер яйлов. К.т.да ширкат ва бир жамоа хўжаликлари, қишлоқ акциядорлик жамоаси, 2 қ. х. пайчилик жамияти, паррандачилик хўжалиги фаолият кўрсатади. Бир хўжалик чорвачиликка, бир хўжалик боғдорчиликка ихтисослаштирилган. Туман ҳудудида Ўзбекистон пахтачилик и.т. институтининг Қашқадарё филиали жойлашган, тажриба синовлари Алишер Навоий номидаги ширкат хўжалигида олиб борилади. Чорвачиликда қорамолчилик асосий ўринни эгаллайди. К.т.да 49,3 минг бош кррамол, 76,6 минг қўй-эчки, 148,9 минг парранда, 933 от боқилади (1998). Пиллачиликни ривожлантиришга хам кўп аҳамият берилмоқда.

53 умумий таълим мактаби, интернатлицейи, гимназия, 3 касб-ҳунар мактаби, спорт, мусиқа мактаблари, иқтисодий таълим маркази, маданият ва истироҳат боғи, 28 кутубхона, 10 маданият уйи, 9 клуб, стадион, теннис корти, 21 спорт зали, 24 футбол ва 19 баскетбол майдонлари бор. 50 ўринли ногиронларни реабилитация қилиш маркази, 325 ўринли 2 касалхона, 200 ўринли кундузги стационар, 12 қишлоқ врачлик пункти, 11 қишлоқ врачлик амбулаторияси, 26 фельдшер-акушерлик пункти, 3 поликлиника, 9 дорихона мавжуд. 1100 га яқин олий ва ўрта махсус маълумотли тиббиёт ходими ишламоқда. 1971 й.дан «Садоқат» туман газ. чиқади (адади 900).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.