Kaşmiriylar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 262–263-b. — ziyouz.com
Kaşmiriylar - Hindistondagi xalq. Asosan, Kaşmir viloyati {Jammu va Kaşmir ştati)da yaşaydi (4 mln. kişi; 1990-y.lar örtalari). Köpçiligi sunniy musulmonlar, hinduizmga e'tiqod qiluvçilari ham bor. Kaşmiriy tilitsa sözlaşadi. Islomga e'tiqod qiluvçilari arab yozuvidan, hinduizmga mansublari esa nagari yozuvidan foydalanadi. K. qadimdan hinduizmga e'tiqod qilib kelgan bölib, 16—18-a. larda Eron, Afğoniston va Örta Osiyo hukmdorlari Kaşmir uçun olib borgan uruşlar davrida Islom dinini qabul qilgan va köpçiligi özga yurtlardan kelgan musulmonlar b-n çatişib ketgan. Hindistonda Jammu va Kaşmir ştatining taşkil etilişi (1947) b-n K.ning milliy jipslaşuvi jarayoni kuçaygan.
K.ning asosiy maşğuloti — suğorma dehqonçilik (şoli, jöxori, buğdoy, arpa, paxta, za'faron, moyli ösimliklar, mevali daraxtlar, poliz ekinlari, gullar), çorvaçilik (asosan, yungidan maşhur kaşmiriy matolar töqiladigan qöy va eçkilar) va an'anaviy hunarmandçilik (nafis jun şalilar tayyorlaş, tukli gilamlar töqiş, guldor namatlar bosiş, papyemaşe, mis va emaldan turli buyumlar yasaş, yoğoç öymakorligi). K.ning turar joylari toş, ğişt va yoğoçdan qurilgan bölib, ularning 1-qavati çorva va rözğor buyumlari saqlaş uçun, 2-hamda 3-qavatlari yaşaş uçun möljallangan. Uylarning tomlari baland, çerepitsa, poxol yoki yupqa taxtalar b-n yopilgan. K.ning an'anaviy liboslari diniy e'tiqodlari taqozosiga köra bir-biridan farq qiladi. Çunonçi, hinduizmga e'tiqod qiluvçi K. musulmon K.ga nisbatan ança tor va serbezak kiyimlar kiyadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАШМИРИЙЛАР - Ҳиндистондаги халқ. Асосан, Кашмир вилояти {Жамму ва Кашмир штати)да яшайди (4 млн. киши; 1990-й.лар ўрталари). Кўпчилиги сунний мусулмонлар, ҳиндуизмга эътиқод қилувчилари ҳам бор. Кашмирий тилица сўзлашади. Исломга эътиқод қилувчилари араб ёзувидан, ҳиндуизмга мансублари эса нагари ёзувидан фойдаланади. К. қадимдан ҳиндуизмга эътиқод қилиб келган бўлиб, 16—18-а. ларда Эрон, Афғонистон ва Ўрта Осиё ҳукмдорлари Кашмир учун олиб борган урушлар даврида Ислом динини қабул қилган ва кўпчилиги ўзга юртлардан келган мусулмонлар б-н чатишиб кетган. Ҳиндистонда Жамму ва Кашмир штатининг ташкил этилиши (1947) б-н К.нинг миллий жипслашуви жараёни кучайган.
К.нинг асосий машғулоти — суғорма деҳқончилик (шоли, жўхори, буғдой, арпа, пахта, заъфарон, мойли ўсимликлар, мевали дарахтлар, полиз экинлари, гуллар), чорвачилик (асосан, юнгидан машҳур кашмирий матолар тўқиладиган қўй ва эчкилар) ва анъанавий ҳунармандчилик (нафис жун шалилар тайёрлаш, тукли гиламлар тўқиш, гулдор наматлар босиш, папьемаше, мис ва эмалдан турли буюмлар ясаш, ёғоч ўймакорлиги). К.нинг турар жойлари тош, ғишт ва ёғочдан қурилган бўлиб, уларнинг 1-қавати чорва ва рўзғор буюмлари сақлаш учун, 2-ҳамда 3-қаватлари яшаш учун мўлжалланган. Уйларнинг томлари баланд, черепица, похол ёки юпқа тахталар б-н ёпилган. К.нинг анъанавий либослари диний эътиқодлари тақозосига кўра бир-биридан фарқ қилади. Чунончи, ҳиндуизмга эътиқод қилувчи К. мусулмон К.га нисбатан анча тор ва сербезак кийимлар кияди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.