Kataklaz
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 221–222-b. — ziyouz.com
Kataklaz (yun. kataklao — buzaman) — tektonik qarakatlar ta'siri ostida toğ jinslari tarkibidagi minerallarning deformatsiyasi va ezilişi. Asosan, tektonik yorilişlar yuzasi böylab va unga yaqin joylarda kuzatiladi. Bunda toğ jinslarining strukturasi buziladi, mineral donaçalarining ölçam va şakllari özgaradi. K.da, odatda, mineral donaçalarining ahamiyatli siljişlari yuz bermaydi. Şu sababli, jinsning strukturasi keskin özgarsada, uning dastlabki teksturasi saklanadi. Kimyoviy va mineralogik özgarişlar bölmaydi yoki juda kam darajada namoyon böladi. Kuçsiz K. kristallning yupqa şlifini qutblangan yoruğlikda kuzatib aniqlanadi, bunda «tölqin sunişi» kuzatiladi (ayniqsa, kvars kristallarida aniq namoyon böladi); kuçliroq K. xuddi şu şaroitlarda «mozaika sönişi»ga olib keladi. Kuçli K. alohida donaçalarning maydalanişi («granulyatsiya») ga sabab böladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТАКЛАЗ (юн. kataklao — бузаман) — тектоник қаракатлар таъсири остида тоғ жинслари таркибидаги минералларнинг деформацияси ва эзилиши. Асосан, тектоник ёрилишлар юзаси бўйлаб ва унга яқин жойларда кузатилади. Бунда тоғ жинсларининг структураси бузилади, минерал доначаларининг ўлчам ва шакллари ўзгаради. К.да, одатда, минерал доначаларининг аҳамиятли силжишлари юз бермайди. Шу сабабли, жинснинг структураси кескин ўзгарсада, унинг дастлабки текстураси сакланади. Кимёвий ва минералогик ўзгаришлар бўлмайди ёки жуда кам даражада намоён бўлади. Кучсиз К. кристаллнинг юпқа шлифини қутбланган ёруғликда кузатиб аниқланади, бунда «тўлқин суниши» кузатилади (айниқса, кварц кристалларида аниқ намоён бўлади); кучлироқ К. худди шу шароитларда «мозаика сўниши»га олиб келади. Кучли К. алоҳида доначаларнинг майдаланиши («грануляция») га сабаб бўлади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.