Katakomba madaniyati
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 222-b. — ziyouz.com
Katakomba madaniyati - ilk jez davriga mansub arxeologik madaniyat (mil. av. 2-ming yillik — 1-ming yillik boşlari). Qora dengizning şim. sohillari, Quyi Volga böyida tarqalgan. 20-a. boşida rus arxeologi V. A. Gorodsov tomonidan ilmiy tavsif berilgan.
K.m.ning sönggi davrlari kimmeriylar b-n boğliq. K.m. uçun aholining uruğdoşlik munosabatlariga köra, alohida qişloqlarda yaşaşi va mozorqörğonlar xosdir. Mozorqörğonlar tagidagi katakombalarta mayyitlar yon tomonga yonboşlatib oyoqparini bukkan holda dafn etilgan, ularning ustiga olov ramzi bölgan qizil böyoq sepilgan. K.m.ga oid sopol idişlar, toş va jezdan yasalgan mehnat qurollari va qurol-aslaha, suyak va jez bezak buyumlari topilgan. K.m. qabilalari köçmançilik va dexqonçilik b-n maşğul bölişgan, şuningdek, mis va jez metallurgiyasidan ham xabardor bölib, atrofdagi qabilalar, ayniqsa Kavkaz qabilalari va ular orqali Old Osiyo, Eron, Misr b-n savdo aloqalari olib borişgan. K.m. kabilalarida matriarxat örnini patriarxat egallagan, mulkiy tabaqalaniş közga taşlana boşlagan (zodagonlarning qabridagi aşyolar qimmatbaholigi b-n ajralib turadi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТАКОМБА МАДАНИЯТИ - илк жез даврига мансуб археологик маданият (мил. ав. 2-минг йиллик — 1-минг йиллик бошлари). Қора денгизнинг шим. соҳиллари, Қуйи Волга бўйида тарқалган. 20-а. бошида рус археологи В. А. Городцов томонидан илмий тавсиф берилган.
К.м.нинг сўнгги даврлари киммерийлар б-н боғлиқ. К.м. учун аҳолининг уруғдошлик муносабатларига кўра, алоҳида қишлоқларда яшаши ва мозорқўрғонлар хосдир. Мозорқўрғонлар тагидаги катакомбаларта маййитлар ён томонга ёнбошлатиб оёқпарини буккан ҳолда дафн этилган, уларнинг устига олов рамзи бўлган қизил бўёқ сепилган. К.м.га оид сопол идишлар, тош ва жездан ясалган меҳнат қуроллари ва қурол-аслаҳа, суяк ва жез безак буюмлари топилган. К.м. қабилалари кўчманчилик ва дехқончилик б-н машғул бўлишган, шунингдек, мис ва жез металлургиясидан ҳам хабардор бўлиб, атрофдаги қабилалар, айниқса Кавказ қабилалари ва улар орқали Олд Осиё, Эрон, Миср б-н савдо алоқалари олиб боришган. К.м. кабилаларида матриархат ўрнини патриархат эгаллаган, мулкий табақаланиш кўзга ташлана бошлаган (зодагонларнинг қабридаги ашёлар қимматбаҳолиги б-н ажралиб туради).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.