Katar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 226–227-b. — ziyouz.com
Katar (yun. katarrheo — oqib tuşaman), kataral yalliğlaniş — şilliq pardalarning qizarişi, börtişi va şilimşiqaralaş köp suyuqmodda (ekssudat) çiqişi b-n keçadigan yalliğlaniş. Ekssudat tiniq (seroz), şilim-şiq, ba'zan yiring aralaş böladi. K.ga, köpinça, infeksiya (yuqori na-fas yöllari va bronxlar katari) sa-bab böladi. Me'da K. — gastrit, odatda, ovqatlaniş maromining buzili-şi, içkilik va tamakiga ruju qiliş, zaharlaniş va b. natijasida röy beradi. K.ning ötkir va surunkali xili farq qilinadi. Ötkir K.da yalliglaniş oqibatida ajralayotgan suyuklik asta-sekin kamayib, bemor butunlay tuzalib ketadi. Ötkir K. vaqtidadavo-lanmasa, surunkali K.ga aylanada. Surunkali K. yillab davom etib, vaqt-vaqti b-n zöriqib turadi, bora-bora şilliq parda yupqa tortib (atrofiya) yoki, aksinça, qalinlaşib (gipertrofiya), a'zo funksiyasi buziladi. Mac, me'daning surunkali katari (surunkali gastrit)da me'da şirasi ajralmay qoladi; bronxlar şilliq pardasi surunkali K. oqibatida özgarib, nafas yöllari va öpkaning yalliğlanişi kabi kasalliklarning avj olişiga imkon tugiladi. Kasallikning oldini olişda sovqotişdan özni ehtiyot qiliş, organizmni çiniqtiriş, za-rarli odatlardan çeklaniş muhim. Davo qaysi a'zo kasallanganligiga qarab buyuriladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТАР (юн. katarrheo — оқиб тушаман), катарал яллиғланиш — шиллиқ пардаларнинг қизариши, бўртиши ва шилимшиқаралаш кўп суюқмодда (экссудат) чиқиши б-н кечадиган яллиғланиш. Экссудат тиниқ (сероз), шилим-шиқ, баъзан йиринг аралаш бўлади. К.га, кўпинча, инфекция (юқори на-фас йўллари ва бронхлар катари) са-баб бўлади. Меъда К. — гастрит, одатда, овқатланиш маромининг бузили-ши, ичкилик ва тамакига ружу қилиш, заҳарланиш ва б. натижасида рўй беради. К.нинг ўткир ва сурункали хили фарқ қилинади. Ўткир К.да яллигланиш оқибатида ажралаётган суюклик аста-секин камайиб, бемор бутунлай тузалиб кетади. Ўткир К. вақтидадаво-ланмаса, сурункали К.га айланада. Сурункали К. йиллаб давом этиб, вақт-вақти б-н зўриқиб туради, бора-бора шиллиқ парда юпқа тортиб (атрофия) ёки, аксинча, қалинлашиб (гипертрофия), аъзо функцияси бузилади. Mac, меъданинг сурункали катари (сурункали гастрит)да меъда шираси ажралмай қолади; бронхлар шиллиқ пардаси сурункали К. оқибатида ўзгариб, нафас йўллари ва ўпканинг яллиғланиши каби касалликларнинг авж олишига имкон тугилади. Касалликнинг олдини олишда совқотишдан ўзни эҳтиёт қилиш, организмни чиниқтириш, за-рарли одатлардан чекланиш муҳим. Даво қайси аъзо касалланганлигига қараб буюрилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.