Katta Besmel toğlari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 234–235-b. — ziyouz.com
Katta Besmel toğlari - Surxondaryo viloyatidagi toğlar. Bobotoğ tizmasining jan.-ğarbiy yon bağrida, şim.da Arğamçi va jan.da Fayzova jarliklari oraliğida joylaşgan. Eng baland joyi 1292 m. Asosiy balandliklar 900—1100 m. Kiçik Besmel toğining eng baland joyi 1196 m. Jan.-ğarbdan şim.- şarqqa yönalgan, uz. 16 km. Bobotoğ tizmasi b-n köndalangiga tutaşadi. K. B. T. bör davrining qumtoş, ohaktoş, alevrolit, konglomerat, gips jinslaridan, suvayirğiç qismi paleogenning qattiq ohaktoşlaridan tuzilgan. Şuning uçun ham toğlarning öq qismi tik körinişga ega. Toğlar kuçli parçalangan, quruq jar va soylar köp uçraydi. Etaklaridagi Arğamçi va Fayzova jarliklari tubida kam debitli buloqlar mavjud. Suvning şörligi har l.da 1—2 g. Suvayirğiçning şim.-şarqiy qismida kamroq parçalangan yalangliklar uçraydi. Oddiy va töq böz tuproqlar yengil mexanik tarkibli. Ba'zi joylarda tub jinslar usti oçilib qolganligi tufayli tuproq umuman yöq. Yon bağrining böz tuproqlar tarqalgan joylarida rang, qönğirboş, qöziquloq, şuvoq, töq böz tuproqlarda şuvoq b-n birga pista ösadi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga 2—3,5 s.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТА БЕСМЕЛ ТОҒЛАРИ - Сурхондарё вилоятидаги тоғлар. Боботоғ тизмасининг жан.-ғарбий ён бағрида, шим.да Арғамчи ва жан.да Файзова жарликлари оралиғида жойлашган. Энг баланд жойи 1292 м. Асосий баландликлар 900—1100 м. Кичик Бесмел тоғининг энг баланд жойи 1196 м. Жан.-ғарбдан шим.- шарққа йўналган, уз. 16 км. Боботоғ тизмаси б-н кўндалангига туташади. К. Б. Т. бўр даврининг қумтош, оҳактош, алевролит, конгломерат, гипс жинсларидан, сувайирғич қисми палеогеннинг қаттиқ оҳактошларидан тузилган. Шунинг учун ҳам тоғларнинг ўқ қисми тик кўринишга эга. Тоғлар кучли парчаланган, қуруқ жар ва сойлар кўп учрайди. Этакларидаги Арғамчи ва Файзова жарликлари тубида кам дебитли булоқлар мавжуд. Сувнинг шўрлиги ҳар л.да 1—2 г. Сувайирғичнинг шим.-шарқий қисмида камроқ парчаланган ялангликлар учрайди. Оддий ва тўқ бўз тупроқлар енгил механик таркибли. Баъзи жойларда туб жинслар усти очилиб қолганлиги туфайли тупроқ умуман йўқ. Ён бағрининг бўз тупроқлар тарқалган жойларида ранг, қўнғирбош, қўзиқулоқ, шувоқ, тўқ бўз тупроқларда шувоқ б-н бирга писта ўсади. Яйловларнинг маҳсулдорлиги гектарига 2—3,5 ц.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.