Katta ğöza biti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244–245-b. — ziyouz.com
Katta ğöza biti (Acyrthosiphon gossypii Mordv.) — afidiidlar oilasiga mansub qanotli yoki qanotsiz haşarot. Tanasining uz. 3,5—4,0 mm. Qanotli va qanotsiz tirik tuğadigan urğoçilari oç-yaşil yoki sariq tusda bölib, közlari qizil. Şira çiqazuvçi nayçalari va dumi ingiçka, tana uzunligining yarmiça keladi. Tuxum qöyuvçi urğoçisi sariqqönğir tusli. Yil davomida bir neça partenogenetik (uruğlanmasdan tuğiş) va bitta jinsiy avlod beradi. Tuxum holida ğözapoya va yantoqda qişlaydi. Ğöza nihollariga 2-çin barg paydo bölişi b-n ötadi. Iyulda va avg.ning boşlarida K. ğ. b.ning har tupdagi soni 100— 200 ga yetadi, söngra bir oz kamayadi, kuzga borib esa ularning soni yana ortadi. K. ğ. b. — ğözaning eng xavfli zararkunandasi. Ular faqat barglardagina tarqalib qolmay, balki poya va gul-oldi qismini ham egallaydi; bu esa hosil organlarining tökilişiga sabab böladi. Közda bitlar najasidan ifloslangan paxta tolalarining texnologik sifati buziladi.
Kuraş çoral ar i : haşarot soni har 100 ösimlikda 150—250 ta bölganda içdan ta'sir qiluvçi fosfororganik preparatlar purkaladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТА ҒЎЗА БИТИ (Acyrthosiphon gossypii Mordv.) — афидиидлар оиласига мансуб қанотли ёки қанотсиз ҳашарот. Танасининг уз. 3,5—4,0 мм. Қанотли ва қанотсиз тирик туғадиган урғочилари оч-яшил ёки сариқ тусда бўлиб, кўзлари қизил. Шира чиқазувчи найчалари ва думи ингичка, тана узунлигининг ярмича келади. Тухум қўювчи урғочиси сариққўнғир тусли. Йил давомида бир неча партеногенетик (уруғланмасдан туғиш) ва битта жинсий авлод беради. Тухум ҳолида ғўзапоя ва янтоқда қишлайди. Ғўза ниҳолларига 2-чин барг пайдо бўлиши б-н ўтади. Июлда ва авг.нинг бошларида К. ғ. б.нинг ҳар тупдаги сони 100— 200 га етади, сўнгра бир оз камаяди, кузга бориб эса уларнинг сони яна ортади. К. ғ. б. — ғўзанинг энг хавфли зараркунандаси. Улар фақат барглардагина тарқалиб қолмай, балки поя ва гул-олди қисмини ҳам эгаллайди; бу эса ҳосил органларининг тўкилишига сабаб бўлади. Кўзда битлар нажасидан ифлосланган пахта толаларининг технологик сифати бузилади.
Кураш чорал ар и : ҳашарот сони ҳар 100 ўсимликда 150—250 та бўлганда ичдан таъсир қилувчи фосфорорганик препаратлар пуркалади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.