Katta Özbekiston trakti
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 242–243-b. — ziyouz.com
Katta Özbekiston trakti -Özbekistondagi umumdavlat ahamiyatiga ega bölgan dastlabki eng yirik avtomobil yöli. Poytaxt Toşkentni mamlakatning eng jan.da joylaşgan Termiz ş. b-n boğlaydi. Toşkent, Samarqand, Qaşqadaryo, Surxondaryo viloyatlari aholisining taşabbusini e'tiborga olib hamda Mirzaçölda yangi yerlar özlaştirib, paxtazorlarga ay-lantirilişi, Samarqand viloyatida paxta va don yetiştirişni köpaytiriş, Qaşqadaryo, Surxondaryo viloyatlarining toğli tumanlari b-n transport aloqasini yaxşilaş maqsadida 1940 y. respublika hukumati uz. 724 km bölgan K.Ö.t.ni quriş töğrisida maxsus qaror qabul qilgan (trakt qurilişiga qadar şu yönalişda ötgan karvon yöllari mil. av. 5-a.dan ma'lum bölgan. 19-a. ning2-yarmidan 1940 y.largaça «Uyezd-poçta yöli» nomi b-n atalgan).
K.Ö.t. 1940—41-y.larda haşar usulida qurilgan, uni qurişda yöl böylab joylaşgan 41 tuman mehnatkaşlari qatnaşgan. Trakt öz vaqtida respublikada eng yirik, şuningdek, eng şinam yöllardan biri bölib, Özbekiston hududini şim.dan jan.ga kesib ötgan, 8 şahar va 6 yirik viloyatlar hududi orqali ötib, viloyatlar ma'muriy markazlarini özaro boğlagan, iqtisodiyotda muhim örin tutgan.
1960—80 y.larda Özbekistonda xalq xöjaligi va sanoatning rivojlanişi, transportga bölgan talabning oşişi, yöllarda harakat jadalligining keskin köpayişi natijasida köplab xalqaro va davlat ahamiyatiga ega bölgan avtomobil yöllari qurildi. Mavjud yöllar esa talab darajasida qayta ta'mirlanib, kengaytirilib, yangidan titul raqam berilib qaytadan nomlandi.
Hozir sobiq K.Ö.t. xalqaro ahamiyatli magistral avtomobil yöllarining ayrim qismlariga bölinib ketgan: M-34— «Toşkent-Duşanba» avtomagistralining Toşkentdan Xovosgaça qismi (160 km); A-376 — «Qöqon-Konibodom-Xöjand-Jizzax» avtomagistralining Xovosdan Jizzaxgaça qismi (90 km); M-39 — «Olmaota-Bişkek-Toşkent-Samarqand-Termiz» (1475 km) avtomagistralining Jizzaxdan Termizgaça qismi (474 km). 90-y.lardan boşlab trakt yönalişi xalqaro miqyosdagi magistral yöllarga aylandi, kengaytirilib, obodonlaştirildi, yöl böylarida köplab zamonaviy yonilği quyiş şoxobçalari, kemping-motellar, yöl-industriya korxonalari, çet ellar b-n hamkorlikda qöşma korxonalar barpo etildi.
Trakt çet mamlakatlar turistik tranzit aloqalarida ham muhim örin tutadi. Yöldagi avtomobillarning kunlik qatnov jadalligi 10000—15000 avtomobilga teng. Tohirjon Mirzayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТА ЎЗБЕКИСТОН ТРАКТИ -Ўзбекистондаги умумдавлат аҳамиятига эга бўлган дастлабки энг йирик автомобиль йўли. Пойтахт Тошкентни мамлакатнинг энг жан.да жойлашган Термиз ш. б-н боғлайди. Тошкент, Самарқанд, Қашқадарё, Сурхондарё вилоятлари аҳолисининг ташаббусини эътиборга олиб ҳамда Мирзачўлда янги ерлар ўзлаштириб, пахтазорларга ай-лантирилиши, Самарқанд вилоятида пахта ва дон етиштиришни кўпайтириш, Қашқадарё, Сурхондарё вилоятларининг тоғли туманлари б-н транспорт алоқасини яхшилаш мақсадида 1940 й. республика ҳукумати уз. 724 км бўлган К.Ў.т.ни қуриш тўғрисида махсус қарор қабул қилган (тракт қурилишига қадар шу йўналишда ўтган карвон йўллари мил. ав. 5-а.дан маълум бўлган. 19-а. нинг2-ярмидан 1940 й.ларгача «Уезд-почта йўли» номи б-н аталган).
К.Ў.т. 1940—41-й.ларда ҳашар усулида қурилган, уни қуришда йўл бўйлаб жойлашган 41 туман меҳнаткашлари қатнашган. Тракт ўз вақтида республикада энг йирик, шунингдек, энг шинам йўллардан бири бўлиб, Ўзбекистон ҳудудини шим.дан жан.га кесиб ўтган, 8 шаҳар ва 6 йирик вилоятлар ҳудуди орқали ўтиб, вилоятлар маъмурий марказларини ўзаро боғлаган, иқтисодиётда муҳим ўрин тутган.
1960—80 й.ларда Ўзбекистонда халқ хўжалиги ва саноатнинг ривожланиши, транспортга бўлган талабнинг ошиши, йўлларда ҳаракат жадаллигининг кескин кўпайиши натижасида кўплаб халқаро ва давлат аҳамиятига эга бўлган автомобиль йўллари қурилди. Мавжуд йўллар эса талаб даражасида қайта таъмирланиб, кенгайтирилиб, янгидан титул рақам берилиб қайтадан номланди.
Ҳозир собиқ К.Ў.т. халқаро аҳамиятли магистрал автомобиль йўлларининг айрим қисмларига бўлиниб кетган: М-34— «Тошкент-Душанба» автомагистралининг Тошкентдан Ховосгача қисми (160 км); А-376 — «Қўқон-Конибодом-Хўжанд-Жиззах» автомагистралининг Ховосдан Жиззахгача қисми (90 км); М-39 — «Олмаота-Бишкек-Тошкент-Самарқанд-Термиз» (1475 км) автомагистралининг Жиззахдан Термизгача қисми (474 км). 90-й.лардан бошлаб тракт йўналиши халқаро миқёсдаги магистрал йўлларга айланди, кенгайтирилиб, ободонлаштирилди, йўл бўйларида кўплаб замонавий ёнилғи қуйиш шохобчалари, кемпинг-мотеллар, йўл-индустрия корхоналари, чет эллар б-н ҳамкорликда қўшма корхоналар барпо этилди.
Тракт чет мамлакатлар туристик транзит алоқаларида ҳам муҳим ўрин тутади. Йўлдаги автомобилларнинг кунлик қатнов жадаллиги 10000—15000 автомобилга тенг. Тоҳиржон Мирзаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.