Katta qanotlilar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 243–244-b. — ziyouz.com
Katta qanotlilar KATTA QANOTLILAR, uçar it lar, uçar tulkilar (Megachiroptera) — qölqanotlilar kenja turkumi. Yirik (tanasining uz. 6 sm dan 40 sm gaça, qanotlari yoyilganida 1,7 m gaça) bölişi b-n boşqa qölqanotlilardan farq qiladi. Qölqanotlilarning eng yirigi. Oldingi oyoq panjasining I va II barmoqlarida tirnoqlari bor. Köpçiligining dumi bölmaydi. Tiş börtiği yassi, ösimlikxör hayvonlarnikiga öxşaş. Quloq suprasi çetlari yopiq bölişi b-n körşapalaklardan farq qiladi. Közlari yaxşi rivojlangan. Exolokatsiya xususiyati faqat uçar tulkilarda aniqlangan. Exolokatsion signallar körşapalaklarnikiga öxşaş böğizda emas, balki tili orqali generatsiyalanadi. Bitta oila, 50 ga yaqin uruğ va 150 turni öz içiga oladi. Şarqiy yarim şarning tropik va subtropik hududlarida (Şim. da Misrgaça), Jan. Yaponiyada tarqalgan. Kundu-zi daraxtlarning şox-şabbalari orasiga, ba'zan, ğorlar va ğoyalarning yoriğiga yaşirinib oladi. Koloniya bölib (ba'zan, bir neça ming individlardan iborat) yaşaydi. Asosan, mevalar b-n oziqlanadi. Köpçilik mayda K.q. gullar çangi va nektar b-n oziqlanib, tropik ösimliklarning çanglanişida iştirok etadi. Mevaxörlari ayrim hududlarda birmunça ziyon yetkazadi. 4 turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТА ҚАНОТЛИЛАР, учар ит лар, учар тулкилар (Megachiroptera) — қўлқанотлилар кенжа туркуми. Йирик (танасининг уз. 6 см дан 40 см гача, қанотлари ёйилганида 1,7 м гача) бўлиши б-н бошқа қўлқанотлилардан фарқ қилади. Қўлқанотлиларнинг энг йириги. Олдинги оёқ панжасининг I ва II бармоқларида тирноқлари бор. Кўпчилигининг думи бўлмайди. Тиш бўртиғи ясси, ўсимликхўр ҳайвонларникига ўхшаш. Қулоқ супраси четлари ёпиқ бўлиши б-н кўршапалаклардан фарқ қилади. Кўзлари яхши ривожланган. Эхолокация хусусияти фақат учар тулкиларда аниқланган. Эхолокацион сигналлар кўршапалакларникига ўхшаш бўғизда эмас, балки тили орқали генерацияланади. Битта оила, 50 га яқин уруғ ва 150 турни ўз ичига олади. Шарқий ярим шарнинг тропик ва субтропик ҳудудларида (Шим. да Мисргача), Жан. Японияда тарқалган. Кунду-зи дарахтларнинг шох-шаббалари орасига, баъзан, ғорлар ва ғояларнинг ёриғига яшириниб олади. Колония бўлиб (баъзан, бир неча минг индивидлардан иборат) яшайди. Асосан, мевалар б-н озиқланади. Кўпчилик майда К.қ. гуллар чанги ва нектар б-н озиқланиб, тропик ўсимликларнинг чангланишида иштирок этади. Мевахўрлари айрим ҳудудларда бирмунча зиён етказади. 4 тури Халқаро Қизил китобга киритилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.