Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Katta teatr

    Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 239–240-b. — ziyouz.com

    Katta teatr KATTA TEATR, Rossiya davlat akademik katta teatri —opera va balet san'ati sohasidagi Rossiyaning yetakçi teatri, jahon musiqali teatri madaniyatining yirik markazlaridan. 1776 y. Moskvada taşkil topgan. 1806 y.dan davlat teatri, 1919 y.dan «akademik teatr». K. t. tarixi rus musiqali teatrining rivojlanişi, rus opera va balet ijroçiligi san'atida milliy an'analarning karor topişi b-n uzviy bogliq. Dastlab ilk rus operalari (V. Paşkeviç va b.) hamda Fapbiy Yevropa kompozitorlari (J. Pergolezi va b.)ning maşhur asarlari qöyilgan. K.t. rivoji va vokal-sahna san'ati badiiy-realistik omillarining şakllanişida, ayniqsa M. Glinka va A. Dargomijskiy, keyinçalik, M. Musorgskiy, N. Rimskiy-Korsakov, A. Borodinlarning operalari tarixiy bosqiç böldi. P. Çaykovskiyning opera va baletlari ijroçilik madaniyati rivojida ulkan ahamiyat kasb etdi. G. Ulanova, M. Plisetskaya, Ye. Maksimova, V. Vasilyev, M. Liyepa kabi balet ijroçilarining san'ati K.t.ga katta şuhrat keltirgan. Opera xonandalik san'atiga N. Obuxova, I. Kozlovskiy, S. Lemeşev, I. Arxipova, Ye. Obrazsova, V. Atlantov, 3. Sotkilava va b. katta hissa qöşgan.

    K.t. ijodiy hayotining ayrim bosqiçlari özbek opera va balet san'ati rivoji b-n boğliq. Jumladan, 20-y. lardayok, A. Nejdanova, L. Sobinov, A. Pirogov singari maşhur yakkaxonlar Toşkentda gastrolda bölgan. Keyinçalik A. Baturin, P. Lisitsian, A. Krivçenya va b. xonandalar, R. Struçova, M. Plisetskaya, N. Pavlova, M.Liyepa kabi solistlari Navoiy nomidagi opera va balet teatri spektakllarida boş rollarda çiqişgan. 1968 y. K.t. ijodkorlari Özbekistonda gastrolda bölgan. Bundan taşqari M. Plisetskaya, N. Rijenko, V. Smirnov-Golovanov va rassom V. Levental Toşkentda R. Şçedrinning «Anna Karenina» va Yu. Papko U. Musayevning «Afsonalar vodiysi» (1977) baletlarini sahnalaştirişgan.

    K.t. sahnasida 1926 y.da M. Qoriyoqubov boşçiligidagi Özbek konsert-etnografik ansambli konsertlar bergan, Navoiy nomidagi opera va balet teatri bir neça bor (1937, 1950, 1959, 1964, 1973, 1981, 1983, 1986 y.lari) öz repertuaridagi spektakllarni namoyiş etgan. K.t. truppasi U. Musayevning «Hind dostoni» baletini sahnalaştirgan (1981).

    K.t. binosi 1821—24 y.larda (me'mor O. Bove, V. Mixaylov loyihasi böyiça) qurilgan, 1853 y.da unga öt tuşib, 1856 y.da qayta tiklangan (me'mor A. Kavos); beş yarusli tomoşa zali 2150 örinli, akustik jihatdan niqoyatda sifatli, 1961 y.dan K.t. spektakllari parallel ravişda Kreml syezdlar saroyida ham qöyilmokda.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    КАТТА ТЕАТР, Россия давлат академик катта театри —опера ва балет санъати соҳасидаги Россиянинг етакчи театри, жаҳон мусиқали театри маданиятининг йирик марказларидан. 1776 й. Москвада ташкил топган. 1806 й.дан давлат театри, 1919 й.дан «академик театр». К. т. тарихи рус мусиқали театрининг ривожланиши, рус опера ва балет ижрочилиги санъатида миллий анъаналарнинг карор топиши б-н узвий боглиқ. Дастлаб илк рус опералари (В. Пашкевич ва б.) ҳамда Fapбий Европа композиторлари (Ж. Перголези ва б.)нинг машҳур асарлари қўйилган. К.т. ривожи ва вокал-саҳна санъати бадиий-реалистик омилларининг шаклланишида, айниқса М. Глинка ва А. Даргомижский, кейинчалик, М. Мусоргский, Н. Римский-Корсаков, А. Бородинларнинг опералари тарихий босқич бўлди. П. Чайковскийнинг опера ва балетлари ижрочилик маданияти ривожида улкан аҳамият касб этди. Г. Уланова, М. Плисецкая, Е. Максимова, В. Васильев, М. Лиепа каби балет ижрочиларининг санъати К.т.га катта шуҳрат келтирган. Опера хонандалик санъатига Н. Обухова, И. Козловский, С. Лемешев, И. Архипова, Е. Образцова, В. Атлантов, 3. Соткилава ва б. катта ҳисса қўшган.

    К.т. ижодий ҳаётининг айрим босқичлари ўзбек опера ва балет санъати ривожи б-н боғлиқ. Жумладан, 20-й. лардаёк, А. Нежданова, Л. Собинов, А. Пирогов сингари машҳур яккахонлар Тошкентда гастролда бўлган. Кейинчалик А. Батурин, П. Лисициан, А. Кривченя ва б. хонандалар, Р. Стручова, М. Плисецкая, Н. Павлова, М.Лиепа каби солистлари Навоий номидаги опера ва балет театри спектаклларида бош ролларда чиқишган. 1968 й. К.т. ижодкорлари Ўзбекистонда гастролда бўлган. Бундан ташқари М. Плисецкая, Н. Риженко, В. Смирнов-Голованов ва рассом В. Левенталь Тошкентда Р. Шчедриннинг «Анна Каренина» ва Ю. Папко У. Мусаевнинг «Афсоналар водийси» (1977) балетларини саҳналаштиришган.

    К.т. саҳнасида 1926 й.да М. Қориёқубов бошчилигидаги Ўзбек концерт-этнографик ансамбли концертлар берган, Навоий номидаги опера ва балет театри бир неча бор (1937, 1950, 1959, 1964, 1973, 1981, 1983, 1986 й.лари) ўз репертуаридаги спектаклларни намойиш этган. К.т. труппаси У. Мусаевнинг «Ҳинд достони» балетини саҳналаштирган (1981).

    К.т. биноси 1821—24 й.ларда (меъмор О. Бове, В. Михайлов лойиҳаси бўйича) қурилган, 1853 й.да унга ўт тушиб, 1856 й.да қайта тикланган (меъмор А. Кавос); беш ярусли томоша зали 2150 ўринли, акустик жиҳатдан ниқоятда сифатли, 1961 й.дан К.т. спектакллари параллел равишда Кремль съездлар саройида ҳам қўйилмокда.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.