Kattaqörğon bentonit gili koni
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 247–248-b. — ziyouz.com
Kattaqörğon bentonit gili koni — Samarqand viloyatidagi kon. Kattaqörğon ş.dan 15 km jan.-ğarbda, Ingiçka şaharçasiga olib boruvçi yöl yoqasida. Konning geologik tuzilişida bör, paleogen va neogen yotqiziqlari qatnaşadi. Ular Zirabuloq toği paleozoy jinslari massivini jan. dan xalqasimon şaklida örab turadi va jan.ga qarab 5—12° qiyalikda yotadi. Bentonit gillarining sanoatbop gorizonti eotsenning turkiston yarusi kesmasini taşkil etadi, olay yarusining qum-gilli yotqiziqlariga muvofiq yotadi va neogen yotqiziqlari b-n qoplangan. Bentonit gillari oraliq qatlam b-n ajralgan 2 qismdan iborat. Kulrangli pastki qismining qalinligi 18—20 m. Ustki qismi yaşil rangli. Qalinligi 15—30 m. Oraliq qatlam sarğiş rangli işqoriy bentonitlardan iborat, qalinligi 0,3— 0,5 m. Kulrangli bentonit gillari montmorrillonit mineral tarkibiga ega. Qöşimçalar tarzida gidroslyuda, organik moddalar va tarqoq pirit minerallari uçraydi. Yaşil gillarning pastki qismi karbonatli va qalinligi 2,5—3,0 m li mergel qatlamlariga ega. Gil tarkibida sezilarli miqdorda seolit uçraydi. Oraliq qatlam toza montmorillonitdan tarkib topgan va galmiroliz tufayli vulkan tuflarining özgarişidan hosil bölgan. Gillar parma quduqdari uçun yuvuvçi suyuqliklar tayyorlaşda, paxta yoği va vino mahsulotlarini tozalaşda, keramzit i.ç.da qöllaniladi. Kon bazasida gil kukuni işlab çiqaradigan z-d işlab turibdi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТАҚЎРҒОН БЕНТОНИТ ГИЛИ КОНИ — Самарқанд вилоятидаги кон. Каттақўрғон ш.дан 15 км жан.-ғарбда, Ингичка шаҳарчасига олиб борувчи йўл ёқасида. Коннинг геологик тузилишида бўр, палеоген ва неоген ётқизиқлари қатнашади. Улар Зирабулоқ тоғи палеозой жинслари массивини жан. дан халқасимон шаклида ўраб туради ва жан.га қараб 5—12° қияликда ётади. Бентонит гилларининг саноатбоп горизонти эоценнинг туркистон яруси кесмасини ташкил этади, олай ярусининг қум-гилли ётқизиқларига мувофиқ ётади ва неоген ётқизиқлари б-н қопланган. Бентонит гиллари оралиқ қатлам б-н ажралган 2 қисмдан иборат. Кулрангли пастки қисмининг қалинлиги 18—20 м. Устки қисми яшил рангли. Қалинлиги 15—30 м. Оралиқ қатлам сарғиш рангли ишқорий бентонитлардан иборат, қалинлиги 0,3— 0,5 м. Кулрангли бентонит гиллари монтморриллонит минерал таркибига эга. Қўшимчалар тарзида гидрослюда, органик моддалар ва тарқоқ пирит минераллари учрайди. Яшил гилларнинг пастки қисми карбонатли ва қалинлиги 2,5—3,0 м ли мергель қатламларига эга. Гил таркибида сезиларли миқдорда цеолит учрайди. Оралиқ қатлам тоза монтмориллонитдан таркиб топган ва гальмиролиз туфайли вулкан туфларининг ўзгаришидан ҳосил бўлган. Гиллар парма қудуқдари учун ювувчи суюқликлар тайёрлашда, пахта ёғи ва вино маҳсулотларини тозалашда, керамзит и.ч.да қўлланилади. Кон базасида гил кукуни ишлаб чиқарадиган з-д ишлаб турибди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.