Kattaqörğon suv ombori
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248-b. — ziyouz.com
Kattaqörğon suv ombori -gidrotexnika inşooti, Özbekistonda birinçi qurilgan suv ombori. Kattaqörğon ş. yaqinida tabiiy çuqurlikda barpo etilgan. K.s.o. Zarafşon vodiysidagi ekin maydonlarini suv b-n ta'minlaydi va Zarafşon (Qoradaryo) daryosi suv rejimini tartibga soladi, sel va toşqin suvlarini jamğaradi. 1940—51 y.lar davomida qurilib, foydalanişga topşirildi. K.s.o.ning asosiy inşooti kompleksi suv çiqargiçli töğon, suv keltiriladigan va suv oqib ketadigan kanallardan iborat. 1941 y.da uz. 4 km, bal. 28 m tuproqtöğon kötarildi (keyinçalik töğon bal. 31,5 m ga yetkazildi). Suv omborining hajmi yildan-yilga oşirib borildi va 1954 y.da loyihada körsatilgan mikdor — 662 mln. m3 ga yetkazildi. Uz. 28 km, suv sarfi 45 m3/s suv keltiruvçi kanal va uz. 15,2 km, suv sarfi 123 m3/s suv çiqaruvçi kanal qurildi. 1956 y. suv keltiruvçi kanal rekonstruksiya qilinib, uning suv ötkaziş imkoniyati 100 m3/s ga yetkazildi, özani töğrilanib, kengaytirildi va özanga beton töşama yotqizildi. Natijada kanal uz. 21,2 km ga yetdi. Töğon (maksimal bal. 28,62 m, uz. 3915 m) va quloqlarning rekonstruksiya qilinişi natijasida (1968 y.da) K.s.o. siğimi 900 mln. m3 ga yetkazildi, şundan foydali siğimi 840 mln. m3. Suv yuzasi mayd. 79,5 km2. Uz. 15 km, maksimal eni 10 km, örtaça eni 5,3 km, maksimal çuq. 25 m, örtaça çuq. 11,3 m.
K.s.o. suvi b-n Samarqand, Buxoro viloyatlaridagi 94 ming ga yer suğoriladi va 150 ming ga yerning suv ta'minoti yaxşilangan. K.s.o. suvi kanal b-n Qoradaryoga quyiladi. Suv omborida baliqçilik tez rivojlandi, yiliga örta hisobda 240— 250 s baliq ovlanadi.
Ziyamiddin Artukmetov, Abdurahim Ermatov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТАҚЎРҒОН СУВ ОМБОРИ -гидротехника иншооти, Ўзбекистонда биринчи қурилган сув омбори. Каттақўрғон ш. яқинида табиий чуқурликда барпо этилган. К.с.о. Зарафшон водийсидаги экин майдонларини сув б-н таъминлайди ва Зарафшон (Қорадарё) дарёси сув режимини тартибга солади, сел ва тошқин сувларини жамғаради. 1940—51 й.лар давомида қурилиб, фойдаланишга топширилди. К.с.о.нинг асосий иншооти комплекси сув чиқаргичли тўғон, сув келтириладиган ва сув оқиб кетадиган каналлардан иборат. 1941 й.да уз. 4 км, бал. 28 м тупроқтўғон кўтарилди (кейинчалик тўғон бал. 31,5 м га етказилди). Сув омборининг ҳажми йилдан-йилга ошириб борилди ва 1954 й.да лойиҳада кўрсатилган микдор — 662 млн. м3 га етказилди. Уз. 28 км, сув сарфи 45 м3/с сув келтирувчи канал ва уз. 15,2 км, сув сарфи 123 м3/с сув чиқарувчи канал қурилди. 1956 й. сув келтирувчи канал реконструкция қилиниб, унинг сув ўтказиш имконияти 100 м3/с га етказилди, ўзани тўғриланиб, кенгайтирилди ва ўзанга бетон тўшама ётқизилди. Натижада канал уз. 21,2 км га етди. Тўғон (максимал бал. 28,62 м, уз. 3915 м) ва қулоқларнинг реконструкция қилиниши натижасида (1968 й.да) К.с.о. сиғими 900 млн. м3 га етказилди, шундан фойдали сиғими 840 млн. м3. Сув юзаси майд. 79,5 км2. Уз. 15 км, максимал эни 10 км, ўртача эни 5,3 км, максимал чуқ. 25 м, ўртача чуқ. 11,3 м.
К.с.о. суви б-н Самарқанд, Бухоро вилоятларидаги 94 минг га ер суғорилади ва 150 минг га ернинг сув таъминоти яхшиланган. К.с.о. суви канал б-н Қорадарёга қуйилади. Сув омборида балиқчилик тез ривожланди, йилига ўрта ҳисобда 240— 250 ц балиқ овланади.
Зиямиддин Артукметов, Абдураҳим Эрматов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.