Kattaqörğon teatri
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 248–250-b. — ziyouz.com
Kattaqörğon teatri KATTAQÖRĞON TEATRI, Abdulhamid Majidiy nomidagi Kattaqörğon şahar özbek drama teatri — Samarkand viloyatidagi teatrlardan biri. 1920 y.da havaskorlik tögaragi sifatida taşkil etilib, 1921 y. 15 yanv.da Ziyo Sayd va Mömin Muhammadjonovning «Qonli kun» («Toşkent isyoni») spektakli b-n oçilgan. D. Sohibov, R. Eşjonov, H.Burhonov, M.Hamroyev, A.Murodov, G.Sayfuddinova, X.Bekqobulova, Z.Burnaşeva, X.Şarafiyeva va b. truppaning ilk aktyorlaridir, badiiy rahbar S.Saydaşev. Dastlabki yillar truppada, asosan, taşviqot va tarğibot ruhidagi bir pardali dramalar, şuningdek, Hamzaning «Muhabbat qurbonlari», «Tuhmatçilar jazosi», A.Qodiriyning «Baxtsiz kuyov», Ğ.Zafariyning «Erk bolalari», H.Şukrulloning «Yangi maktab, eski maktab», M.F.Oxundovning «Hoji qora» va b. asarlari sahnalaştirildi. 1926 y. truppa davlat teatriga aylantirildi. 1928 y. «Haqiqat» nomi berilgan. H. Yusupov boş rej., L.Sayfullina adabiy emakdoş etib tayinlandi. Teatrning şakllanişi va ijodiy taraqqiyotida A.Boltayev, S.Ğafurov, R.Hasanova, Q.Törayev, S.Hayitov, X.Söfiyev, A.Karomatov kabi mahalliy aktyorlar, şuningdek, A.Sulaymonov, S.Jöraboyev, Z.Qobulov kabi Samarkand teatri aktyor va rej.larining xizmatlari katta. 30-y.larning 2-yarmida teatrga Ş. Meliyeva, R. Rizayev, T.Iöldoşev, L.Melnikova (Jamilova) va b. iste'dodli yoşlar kelib qöşildi. «Halima» (Ğ.Zafariy), «Ğunçalar» (3. Fatxullin; D.Zokirov), «Maysaraning işi», «Xolisxon» (Hamza), «Adolat» (I. Akramov; Ş. Akramov) kabi spektakllar qöyildi.
Uruş yillari teatr vaqtinça badiiy-taşviqot brigadasiga, 1945 y. k-z— s-z teatriga aylantirildi. «Muhabbat» (Tuyğun), «Muhabbat guli» (H. Muxtorov), «Nurxon» (K.Yaşin; T.Jalilov, G.Sobitov) va b. spektakllar sahnalaştirildi. 1953 y. Kattaqörğon özbek musiqali drama teatri sifatida qayta taşkil böldi. Teatrga boşqa teatrlardan X.Boboxonova, H.Muhiddinov, H.Omonova singari san'atkorlar kelib qöşildi. Repertuaridan «Oftobxon» (K.Yaşin; X. Töxtasinov), «Oğriq tişlar» (A. Qahhor), «GTaranji sirlari», «Xolisxon» (Hamza), «Vatan işqi» (3.Fatxullin, Ş.Sa'dulla; S.Boboyev) kabi spektakllar örin oldi.
1961 y. Kattaqörğon şahar özbek drama teatriga aylantirildi. Teatr jamoasi yil sayin Toşkent teatr va rassomlik san'ati in-tini tugatgan yoşlar b-n töldirildi, aktyorlarning professional mahorati ösib bordi. 60—70-y.lar milliy dramaturgiyaning ravnaqi, milliy teatr san'atining rivoji mazkur teatr faoliyatida ham yaqqol közga taşlandi. Teatr repertuaridan yangi-yangi asarlar örin oldi: «Tobutdan tovuş» (A.Qahhor), «Aldangan sevgi» (U.Ismoilov), «Imon» (I.Sulton), «Oltin devor» (E.Vohi-dov), «Beş kunlik kuyov» (Şuhrat), «Ajab savdolar» (H.Ğulom), «Qaysar qaynona» (H.Rasul), «Kelinlar qözğoloni» (S. Ahmad), «Parvona» (Uyğun) va b. şular jumlasidan. 1976 y. teatrga Abdulhamid Majidiy nomi berildi.
80-y.lar teatrning eng gurkiragan, ösiş davri böldi. Teatr davr va tomoşabin talabiga mos asarlarni sahnalaştirdi, ijodkor yoşlarga alohida e'tibor berildi. Uzbek dramaturglari asarlaridan taşqari tarjima asarlar ham sahnalaştirildi. «Qonli töy» (Garsia Lorka), «Makr va muhabbat» (F.Şiller), «Rustam» (U.Ismoilov), «Tuşovlangan tulporlar» (Ş.Boşbekov), «Ezgulik va yovuzlik (A.Suyun, S.Abdulla), «Zebunniso» (Uyğun), «Oy tutilgan tunda» (M.Karim), «Kurort» (Ö.Umarbekov), «Nasriddinning sarguzaştlari» (Yu. Azimzoda) va b. spektakllar b-n teatr öz mavqeini mustahkamlab oldi. 1985 y. teatr qoşida «Qaldirğoç» bolalar eksperimental studiyasi oçildi.
90-y.lar teatr ijodkorlari davrga hamnafas, milliy ruh b-n yöğrilgan buyuk allomalarimiz hayotini yorituvçi tarixiy asarlar, çet el mumtoz asarlariga murojaat etdi. «Bir kam dunyo» (I.Hasanov), «Hayqiriq», «Tadbirkor Olmaxon» (Yorqin), «Fiğon» (Ş.Siddiqiy), «Zamon öğloni» (T.Akbarxöjayev), «Şum bola» (Ğ.Ğulom), «Medeya» (Evripid), «Saodat yöli» (Muhammad Ali Ergaş), «Qöşnilar» (M. Toşpölat), «Töy örniga tomoşa» (T. Akbarxöjayev) kabilar sönggi yillarda sahnalaştirilgan eng yaxşi spektakllardir.
Turli yillarda teatrning rivojlanişida rej.lardan A.Jörayev, Z.Rözi-yev, R.Orifjonov, I.Nurmonov, N.Şomurodov, rassomlardan M.Yesipov, G.Kalantarov, M.Sobirov, artistlardan Ş.Meliyeva, Ş.Aminov, N.Ötayev, Ş.Musayeva kabilarning xizmatlari katta. Hoz. kunda Özbekistonda xizmat körsatgan artistlar G.Mamedova, I.Xonimqulov, A.Abdurazzoqov, artistlardan A.Qarşiboyev, D.Egamova, I.Sultonov, G.Rizayeva, Q.Ösarova, G.Jabborova va b. teatrning yetakçi aktyorlaridir.
Frunze Jörayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАТТАҚЎРҒОН ТЕАТРИ, Абдулҳамид Мажидий номидаги Каттақўрғон шаҳар ўзбек драма театри — Самарканд вилоятидаги театрлардан бири. 1920 й.да ҳаваскорлик тўгараги сифатида ташкил этилиб, 1921 й. 15 янв.да Зиё Сайд ва Мўмин Муҳаммаджоновнинг «Қонли кун» («Тошкент исёни») спектакли б-н очилган. Д. Соҳибов, Р. Эшжонов, Ҳ.Бурҳонов, М.Ҳамроев, А.Муродов, Г.Сайфуддинова, Х.Бекқобулова, З.Бурнашева, Х.Шарафиева ва б. труппанинг илк актёрларидир, бадиий раҳбар С.Сайдашев. Дастлабки йиллар труппада, асосан, ташвиқот ва тарғибот руҳидаги бир пардали драмалар, шунингдек, Ҳамзанинг «Муҳаббат қурбонлари», «Туҳматчилар жазоси», А.Қодирийнинг «Бахтсиз куёв», Ғ.Зафарийнинг «Эрк болалари», Ҳ.Шукруллонинг «Янги мактаб, эски мактаб», М.Ф.Охундовнинг «Ҳожи қора» ва б. асарлари саҳналаштирилди. 1926 й. труппа давлат театрига айлантирилди. 1928 й. «Ҳақиқат» номи берилган. Ҳ. Юсупов бош реж., Л.Сайфуллина адабий эмакдош этиб тайинланди. Театрнинг шаклланиши ва ижодий тараққиётида А.Болтаев, С.Ғафуров, Р.Ҳасанова, Қ.Тўраев, С.Ҳайитов, Х.Сўфиев, А.Кароматов каби маҳаллий актёрлар, шунингдек, А.Сулаймонов, С.Жўрабоев, З.Қобулов каби Самарканд театри актёр ва реж.ларининг хизматлари катта. 30-й.ларнинг 2-ярмида театрга Ш. Мелиева, Р. Ризаев, Т.Иўлдошев, Л.Мельникова (Жамилова) ва б. истеъдодли ёшлар келиб қўшилди. «Ҳалима» (Ғ.Зафарий), «Ғунчалар» (3. Фатхуллин; Д.Зокиров), «Майсаранинг иши», «Холисхон» (Ҳамза), «Адолат» (И. Акрамов; Ш. Акрамов) каби спектакллар қўйилди.
Уруш йиллари театр вақтинча бадиий-ташвиқот бригадасига, 1945 й. к-з— с-з театрига айлантирилди. «Муҳаббат» (Туйғун), «Муҳаббат гули» (Ҳ. Мухторов), «Нурхон» (К.Яшин; Т.Жалилов, Г.Собитов) ва б. спектакллар саҳналаштирилди. 1953 й. Каттақўрғон ўзбек мусиқали драма театри сифатида қайта ташкил бўлди. Театрга бошқа театрлардан Х.Бобохонова, Ҳ.Муҳиддинов, Ҳ.Омонова сингари санъаткорлар келиб қўшилди. Репертуаридан «Офтобхон» (К.Яшин; X. Тўхтасинов), «Оғриқ тишлар» (А. Қаҳҳор), «ГТаранжи сирлари», «Холисхон» (Ҳамза), «Ватан ишқи» (3.Фатхуллин, Ш.Саъдулла; С.Бобоев) каби спектакллар ўрин олди.
1961 й. Каттақўрғон шаҳар ўзбек драма театрига айлантирилди. Театр жамоаси йил сайин Тошкент театр ва рассомлик санъати ин-тини тугатган ёшлар б-н тўлдирилди, актёрларнинг профессионал маҳорати ўсиб борди. 60—70-й.лар миллий драматургиянинг равнақи, миллий театр санъатининг ривожи мазкур театр фаолиятида ҳам яққол кўзга ташланди. Театр репертуаридан янги-янги асарлар ўрин олди: «Тобутдан товуш» (А.Қаҳҳор), «Алданган севги» (У.Исмоилов), «Имон» (И.Султон), «Олтин девор» (Э.Воҳи-дов), «Беш кунлик куёв» (Шуҳрат), «Ажаб савдолар» (Ҳ.Ғулом), «Қайсар қайнона» (Ҳ.Расул), «Келинлар қўзғолони» (С. Аҳмад), «Парвона» (Уйғун) ва б. шулар жумласидан. 1976 й. театрга Абдулҳамид Мажидий номи берилди.
80-й.лар театрнинг энг гуркираган, ўсиш даври бўлди. Театр давр ва томошабин талабига мос асарларни саҳналаштирди, ижодкор ёшларга алоҳида эътибор берилди. Узбек драматурглари асарларидан ташқари таржима асарлар ҳам саҳналаштирилди. «Қонли тўй» (Гарсиа Лорка), «Макр ва муҳаббат» (Ф.Шиллер), «Рустам» (У.Исмоилов), «Тушовланган тулпорлар» (Ш.Бошбеков), «Эзгулик ва ёвузлик (А.Суюн, С.Абдулла), «Зебуннисо» (Уйғун), «Ой тутилган тунда» (М.Карим), «Курорт» (Ў.Умарбеков), «Насриддиннинг саргузаштлари» (Ю. Азимзода) ва б. спектакллар б-н театр ўз мавқеини мустаҳкамлаб олди. 1985 й. театр қошида «Қалдирғоч» болалар экспериментал студияси очилди.
90-й.лар театр ижодкорлари даврга ҳамнафас, миллий руҳ б-н йўғрилган буюк алломаларимиз ҳаётини ёритувчи тарихий асарлар, чет эл мумтоз асарларига мурожаат этди. «Бир кам дунё» (И.Ҳасанов), «Ҳайқириқ», «Тадбиркор Олмахон» (Ёрқин), «Фиғон» (Ш.Сиддиқий), «Замон ўғлони» (Т.Акбархўжаев), «Шум бола» (Ғ.Ғулом), «Медея» (Эврипид), «Саодат йўли» (Муҳаммад Али Эргаш), «Қўшнилар» (М. Тошпўлат), «Тўй ўрнига томоша» (Т. Акбархўжаев) кабилар сўнгги йилларда саҳналаштирилган энг яхши спектакллардир.
Турли йилларда театрнинг ривожланишида реж.лардан А.Жўраев, З.Рўзи-ев, Р.Орифжонов, И.Нурмонов, Н.Шомуродов, рассомлардан М.Есипов, Г.Калантаров, М.Собиров, артистлардан Ш.Мелиева, Ш.Аминов, Н.Ўтаев, Ш.Мусаева кабиларнинг хизматлари катта. Ҳоз. кунда Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар Г.Мамедова, И.Хонимқулов, А.Абдураззоқов, артистлардан А.Қаршибоев, Д.Эгамова, И.Султонов, Г.Ризаева, Қ.Ўсарова, Г.Жабборова ва б. театрнинг етакчи актёрларидир.
Фрунзе Жўраев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.