Kavendiş tajribasi
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13-b. — ziyouz.com
Kavendiş tajribasi - Yerning gravitatsion tortişiş doimiysi uni aniqlaş tajribasi. Bu tajribani 1798 y.da birinçi bölib G. Kavendiş ötkazgan. K. t.da massalari aniq ölçangan, bir-biriga teng, gorizontal sterjenga mahkamlangan va kvars ipga osilgan qörğoşin şarçalardan iborat qurilmadan foydalanilgan. Har birining massasi M bölgan ikkita qörğoşin şarça t massali şarçalar yaqiniga keltiriladi. K. t.da t = 730 g = 0,73 kg; M = 158 kg. M va t orasidagi gravitatsion tortişiş sterjenni aylanişga majbur qiladi va kvars ip buraladi. Ipning buraliş momentidan tortişiş kuçi va t b-n M massalar orasidagi masofa aniq ölçab olinadi. Natijada u formuladan Yerning gravitatsion doimiysi topiladi. K. t. bir neça marta qaytarilib, u = 6,685-10-« sm3/gx2 ekanligi ma'lum böldi. Bu tajribaga asoslanib Yer va d» 2. b. sayyoralar massasi aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАВЕНДИШ ТАЖРИБАСИ - Ернинг гравитацион тортишиш доимийси уни аниқлаш тажрибаси. Бу тажрибани 1798 й.да биринчи бўлиб Г. Кавендиш ўтказган. К. т.да массалари аниқ ўлчанган, бир-бирига тенг, горизонтал стерженга маҳкамланган ва кварц ипга осилган қўрғошин шарчалардан иборат қурилмадан фойдаланилган. Ҳар бирининг массаси М бўлган иккита қўрғошин шарча т массали шарчалар яқинига келтирилади. К. т.да т = 730 г = 0,73 кг; М = 158 кг. М ва т орасидаги гравитацион тортишиш стерженни айланишга мажбур қилади ва кварц ип буралади. Ипнинг буралиш моментидан тортишиш кучи ва т б-н М массалар орасидаги масофа аниқ ўлчаб олинади. Натижада у формуладан Ернинг гравитацион доимийси топилади. К. т. бир неча марта қайтарилиб, у = 6,685-10-« см3/гх2 эканлиги маълум бўлди. Бу тажрибага асосланиб Ер ва д» 2. б. сайёралар массаси аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.