Kavkaz Mineral Suvlari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 15–16-b. — ziyouz.com
Kavkaz Mineral Suvlari -Kavkaz toğlarining yon bağirlari va RFning Stavropol ölkasida joylaşgan balneologik kurortlar r-ni (1803 y. vujudga kelgan). Iqlimi mö'tadil toğ-daşt iqlimi. Havoning örtaça t-rasi 7,8° dan 8,6° gaça. Yillik yoğin 600 mm. Bu hududda turli-tuman va sersuv mineral buloq köp. Maşhur Pyatigorsk, Kislovodsk, Yessentuki, Jeleznovodsk kurortlari Katta Kavkazning şim. toğ oldida va kisman Stavropol qirlariga tutaşgan platoda joylaşgan. Plato ohaktoş, qumtoş va b. çökindi jinslardan tuzilgan monoklindan iborat bölib, uni magmalar yorib çiqqan. Magmalar gumbazsimon toğ (lakkolit)lar — Beştov, Moşiq, Temirtov va b. ni hosil qilgan. Toğ tizmalarida paleozoy tokembriyning metamorflaşgan slanetslari oçilib qolgan. Çökindi jinslar yirik artezian suvli yon bağirni hosil qilgan. Suv, asosan, eng qad. metamorfik jinslarning yer yuzasiga çiqib qolgan joylarida töplangan. Asosiy suvli qatlamlar — titan-valanjin, aptalb, yuqori bör, kisman yura va paleogen yotqiziqlariga mansub. Mineral suvlar mezokaynozoy çökindi hosilalarining ança çuqurlikda yotuvçi bölaklarga ajralgan zonalarida va tektonik buzilişlar hamda intruziyalarning çökindi jinslar b-n tutaşgan joylarida töplangan. Bular ion tarkibining minerallaşuvi va t-rasi turliça bölgan karbonat angidridli, kamroq hollarda vodorod sulfidli va radonli suvlardir. Bulardan taşqari, mineral tarkibi turli-tuman bölgan buloq ham köp. Narzan tipli buloqlar Kislovodsk, Elbrus toği yon bağri, Toğli Osetiya va b., azotli, gidrokarbonatli buloqlar Olga, Gelenjik, Novorossiyskda, karbonatli nordon suvlar Borjomi, Dili-jon, Jermuk, Issiqsuv, Julfa, Arznida joylaşgan. Barça kurortlar uçun şifobaxş balçiq Tambukan kölidan olinadi. Mineral suvlar yordamida tayanç va harakat, ovqat hazm qiliş organlari, qon aylaniş, yurak-tomir va nerv sistemasi, teri, jigar, nafas oliş, siydik çiqariş, öt yöllari, ginekologik hamda modda almaşinuvi buziliş kasalliklari davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАВКАЗ МИНЕРАЛ СУВЛАРИ -Кавказ тоғларининг ён бағирлари ва РФнинг Ставрополь ўлкасида жойлашган бальнеологик курортлар р-ни (1803 й. вужудга келган). Иқлими мўътадил тоғ-дашт иқлими. Ҳавонинг ўртача т-раси 7,8° дан 8,6° гача. Йиллик ёғин 600 мм. Бу ҳудудда турли-туман ва серсув минерал булоқ кўп. Машҳур Пятигорск, Кисловодск, Ессентуки, Железноводск курортлари Катта Кавказнинг шим. тоғ олдида ва кисман Ставрополь қирларига туташган платода жойлашган. Плато оҳактош, қумтош ва б. чўкинди жинслардан тузилган моноклиндан иборат бўлиб, уни магмалар ёриб чиққан. Магмалар гумбазсимон тоғ (лакколит)лар — Бештов, Мошиқ, Темиртов ва б. ни ҳосил қилган. Тоғ тизмаларида палеозой токембрийнинг метаморфлашган сланецлари очилиб қолган. Чўкинди жинслар йирик артезиан сувли ён бағирни ҳосил қилган. Сув, асосан, энг қад. метаморфик жинсларнинг ер юзасига чиқиб қолган жойларида тўпланган. Асосий сувли қатламлар — титан-валанжин, аптальб, юқори бўр, кисман юра ва палеоген ётқизиқларига мансуб. Минерал сувлар мезокайнозой чўкинди ҳосилаларининг анча чуқурликда ётувчи бўлакларга ажралган зоналарида ва тектоник бузилишлар ҳамда интрузияларнинг чўкинди жинслар б-н туташган жойларида тўпланган. Булар ион таркибининг минераллашуви ва т-раси турлича бўлган карбонат ангидридли, камроқ ҳолларда водород сульфидли ва радонли сувлардир. Булардан ташқари, минерал таркиби турли-туман бўлган булоқ ҳам кўп. Нарзан типли булоқлар Кисловодск, Эльбрус тоғи ён бағри, Тоғли Осетия ва б., азотли, гидрокарбонатли булоқлар Олга, Геленжик, Новороссийскда, карбонатли нордон сувлар Боржоми, Дили-жон, Жермук, Иссиқсув, Жулфа, Арзнида жойлашган. Барча курортлар учун шифобахш балчиқ Тамбукан кўлидан олинади. Минерал сувлар ёрдамида таянч ва ҳаракат, овқат ҳазм қилиш органлари, қон айланиш, юрак-томир ва нерв системаси, тери, жигар, нафас олиш, сийдик чиқариш, ўт йўллари, гинекологик ҳамда модда алмашинуви бузилиш касалликлари даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.