Kavkaz tillari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 16-b. — ziyouz.com
Kavkaz tillari (Iboriy-kavkaz tillari) — Kavkazdagi 50 ga yaqin tillarning majmui. Şartli ravişda K. t. deb ataladi. K. t. Şim. Kavkaz, Turkiyada va kiçik guruhlari Suriya, Eron va ba'zi Yaqin Şarq mamlakatlarida tarqalgan. K. t. 3 guruhga bölinadi: abxaz-adigey (Ğarbiy Kavkaz), kartvel (Jan. Kavkaz) vanax-doğiston (Şarqiy Kavkaz). K. t. dan 12 tasi (gruzin, abxaz, abazin, adigey, kabardin-çerkas, çeçen, inguş, avar, lak, dargin, lazgin, tabasaran) öz yozuviga ega. Ulardan faqat gruzin tili köp asrlik adabiy an'anaga ega bölib, uning qad. yodgorliklari mil. av. 5-a. ga oid. Boşka K. t. yozuvi 14 — 16-a.larda yaratilgan. Abxaz-adigey tillarida undoş tovuşlar köp. Otlarning turlanişi kam rivojlangan, fe'llarning tuslanişiga boy. Kartvel tillari undoşlarga boyligi, fe'l nisbatlari borligi va ergaşgan qöşma gaplarning turlari rivojlangani b-n ajralib turadi. Nax-doğiston tillarida xam undoş tovuşlari köp, kelişiklar ança rivojlangan (ba'zan 40 taga yetadi). K. t. örtasidagi genetik aloqalar aniq emas. Ba'zi olimlar ularni qarindoş deb hisoblasa, boşqalar buni inkor etadi. K. t. Ispaniyadagi bask tiliga, şuningdek, qad. Yaqin Şarqdagi ba'zi xurrit-urart tillari b-n qarindoş bölgan, degan taxminlar bor. Ayrim olimlar esa K.t. ning fonologik va grammatik xususiyatlarini hind-yevropa tillariga qiyoslaş asosida ular qad. bir oilaga birlaşgan, degan fikrni aytadilar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАВКАЗ ТИЛЛАРИ (Иборий-кавказ тиллари) — Кавказдаги 50 га яқин тилларнинг мажмуи. Шартли равишда К. т. деб аталади. К. т. Шим. Кавказ, Туркияда ва кичик гуруҳлари Сурия, Эрон ва баъзи Яқин Шарқ мамлакатларида тарқалган. К. т. 3 гуруҳга бўлинади: абхаз-адигей (Ғарбий Кавказ), картвель (Жан. Кавказ) ванах-доғистон (Шарқий Кавказ). К. т. дан 12 таси (грузин, абхаз, абазин, адигей, кабардин-черкас, чечен, ингуш, авар, лак, даргин, лазгин, табасаран) ўз ёзувига эга. Улардан фақат грузин тили кўп асрлик адабий анъанага эга бўлиб, унинг қад. ёдгорликлари мил. ав. 5-а. га оид. Бошка К. т. ёзуви 14 — 16-а.ларда яратилган. Абхаз-адигей тилларида ундош товушлар кўп. Отларнинг турланиши кам ривожланган, феълларнинг тусланишига бой. Картвель тиллари ундошларга бойлиги, феъл нисбатлари борлиги ва эргашган қўшма гапларнинг турлари ривожлангани б-н ажралиб туради. Нах-доғистон тилларида хам ундош товушлари кўп, келишиклар анча ривожланган (баъзан 40 тага етади). К. т. ўртасидаги генетик алоқалар аниқ эмас. Баъзи олимлар уларни қариндош деб ҳисобласа, бошқалар буни инкор этади. К. т. Испаниядаги баск тилига, шунингдек, қад. Яқин Шарқдаги баъзи хуррит-урарт тиллари б-н қариндош бўлган, деган тахминлар бор. Айрим олимлар эса К.т. нинг фонологик ва грамматик хусусиятларини ҳинд-европа тилларига қиёслаш асосида улар қад. бир оилага бирлашган, деган фикрни айтадилар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.