Kaxeksiya
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257–258-b. — ziyouz.com
Kaxeksiya (yun. kakos — yomon, hexis — ahvol) — oçlik, töyib yoki yolçitib ovqat yemaslik, moddalar almaşinuvining jiddiy buzilişi oqibatida haddan taşqari ozib ketiş, çöp-ustixon bölib qoliş. Alimentar distrofiya, surunkali zaharlanişlar (margimuş, simob va b.dan), holdan toydiradigan kasalliklar (sil, rak), şuningdek, içki sekretsiya kasalliklari, ba'zi avitaminozlar K.ga olib keladi. Gavda vazni keskin kamayib ketadi, darmon quriydi, köz kirtayadi, soç tökiladi, teri burişib qurib qoladi. Bemorning rangi zahil tortadi, gavda harorati va qon bosimi pasayadi, yurak urişi sustlaşadi, qonda qand miqdori kamayadi, teri suyakka yopişib qolgandek tuyuladi, içki a'zolar atrofiyasi kuzatiladi. Ba'zi hollarda badan şişadi, ruhiyat özgaradi. Bunday holat köproq 20—40 yoşli ayollarda kuzatiladi. Kelib çiqiş sabablari, rivojlaniş mexanizmlari va h.k.ga köra, K.ning bir neça turi (alimentar, gipofizar, ösma va b.) farq qilinadi. Asosan, boş miyada joylaşgan gipofiz — içki sekretsiya bezining gormonlar i.ç. faoliyati izdan çiqadi. Boş miyaning örta qismida joylaşgan gipotalamik-gipofizar sohada özgarişlar (ösma, yalliğlaniş va b.) sodir böladi. K.ni bartaraf etiş uçun unga sabab bölgan asosiy kasallikni yöqotiş çoralari köriladi, gipofiz ösmasida neyroxirurgiya qöllaniladi, boşqa sabablar bölsa, gormonlar b-n davolanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАХЕКСИЯ (юн. kakos — ёмон, hexis — аҳвол) — очлик, тўйиб ёки ёлчитиб овқат емаслик, моддалар алмашинувининг жиддий бузилиши оқибатида ҳаддан ташқари озиб кетиш, чўп-устихон бўлиб қолиш. Алиментар дистрофия, сурункали заҳарланишлар (маргимуш, симоб ва б.дан), ҳолдан тойдирадиган касалликлар (сил, рак), шунингдек, ички секреция касалликлари, баъзи авитаминозлар К.га олиб келади. Гавда вазни кескин камайиб кетади, дармон қурийди, кўз киртаяди, соч тўкилади, тери буришиб қуриб қолади. Беморнинг ранги заҳил тортади, гавда ҳарорати ва қон босими пасаяди, юрак уриши сустлашади, қонда қанд миқдори камаяди, тери суякка ёпишиб қолгандек туюлади, ички аъзолар атрофияси кузатилади. Баъзи ҳолларда бадан шишади, руҳият ўзгаради. Бундай ҳолат кўпроқ 20—40 ёшли аёлларда кузатилади. Келиб чиқиш сабаблари, ривожланиш механизмлари ва ҳ.к.га кўра, К.нинг бир неча тури (алиментар, гипофизар, ўсма ва б.) фарқ қилинади. Асосан, бош мияда жойлашган гипофиз — ички секреция безининг гормонлар и.ч. фаолияти издан чиқади. Бош миянинг ўрта қисмида жойлашган гипоталамик-гипофизар соҳада ўзгаришлар (ўсма, яллиғланиш ва б.) содир бўлади. К.ни бартараф этиш учун унга сабаб бўлган асосий касалликни йўқотиш чоралари кўрилади, гипофиз ўсмасида нейрохирургия қўлланилади, бошқа сабаблар бўлса, гормонлар б-н даволанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.