Kaynotip toğ jinslari
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Kaynotip toğ jinslari (yun. kainos — yangi va typos — şakl, tur) yoşidan qat'i nazar ikkilamçi jarayonlar ta'sirida özgarişga uçramagan yoki juda kam uçragan effuziv va intruziv magmatik toğ jinslari. Islandiyaning uçlamçi davrga mansub ança yoş bazaltlari va doleritlari (16 mln. yildan kam) köp hollarda xloritlaşgan va kad., paleotip körinişiga ega. 19-a.ning 2-yarmigaça geol.da dastlabki şaklida saqlangan jins, albatta yoş, özgargani esa qad. degan fikr mavjud bölgan. Lekin, keyinroq, yoş jins ham tektonik (kataklaz, milonitizatsiya) va gidrotermal ta'sir natijasida dastlabki şaklini yuqotişi mumkinligi aniqlangan (norvegiyalik petrograf V. K. Breger, rossiyalik petrograf F.Yu.Levinson-Lessing). K.t.j. terminini zamonaviy izoxlaşda uning yoşi hisobga olinmaydi. K.t.j. kuçli özgarişga uçragan va şuning uçun «qadimgi»ga öxşab köringan paleotip toğ jinslarita qarama-qarşi qöyiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЙНОТИП TOF ЖИНСЛАРИ (юн. kainos — янги ва typos — шакл, тур) ёшидан қатъи назар иккиламчи жараёнлар таъсирида ўзгаришга учрамаган ёки жуда кам учраган эффузив ва интрузив магматик тоғ жинслари. Исландиянинг учламчи даврга мансуб анча ёш базальтлари ва долеритлари (16 млн. йилдан кам) кўп ҳолларда хлоритлашган ва кад., палеотип кўринишига эга. 19-а.нинг 2-ярмигача геол.да дастлабки шаклида сақланган жинс, албатта ёш, ўзгаргани эса қад. деган фикр мавжуд бўлган. Лекин, кейинроқ, ёш жинс ҳам тектоник (катаклаз, милонитизация) ва гидротермал таъсир натижасида дастлабки шаклини йуқотиши мумкинлиги аниқланган (норвегиялик петрограф В. К. Брегер, россиялик петрограф Ф.Ю.Левинсон-Лессинг). К.т.ж. терминини замонавий изохлашда унинг ёши ҳисобга олинмайди. К.т.ж. кучли ўзгаришга учраган ва шунинг учун «қадимги»га ўхшаб кўринган палеотип тоғ жинсларита қарама-қарши қўйилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.