Kaysoniylar
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 31-b. — ziyouz.com
Kaysoniylar — 7-a.da şialar orasidan ajralib çiqqan firqa tarafdorlari. Şialarning 3-imomi Husayn 680 y.da Karbalo yaqinida qalok bölgandan keyin, 4-imomni e'tirof etişda ular orasida ixtilof yuz bergan: ularning bir qismi Husaynning öğli Ali (Zayn al-Obidin)ni imom deb tanisa, boşqa guruhi Husayn öğillarining juda yoşligi va rahnamolikka qobil emasligini sabab qilib körsatib, Alining Banu Hanifa qabilasidan ölja sifatida olingan kanizagidan tuğilgan, janglarda iştirok etib tanilgan öğli Muxammad (637—700)ni 4-imom deb e'tirof qilgan. Barça manbalarda onasi mansub bulgan qabila nomiga nisbat berilib u Muhammad ibn al-Hanafiya deb ataladi. Uning tarafdori bölgan şialar Muxtor ibn Abu Ubayd rahbarligida 685 y.da Kufada isyon kutarib, umaviylarga zarba bergan, Husaynni öldirganlarning köpini jazolagan. Qölga tuşirilgan Kufa xazinasidagi pullarni isyonçilarga taqsimlab bergan. Bu isyonda Abu Amr Kayson faol iştirok etgan (firqaning nomi şundan). Keyinçalik içki ixtiloflar natijasida isyonçilar yengilib, Muxtor halok bölgan (687). Muhammad ibn al-Hanafiya bevosita qözğolonda iştirok etmagan. K. Alini payğambarning qizi Fotimaga uylangani uçun emas, uziga xos imomlik xislati uçun imom deb taniydi, şu sababli, imomlik paygambar avlodiga ötişi şart emas deb hisoblab, Alining ikki öğli (Hasan va Husayn) dan keyin imomlik kanizakdan tuğilgan 3-öğliga ötişi kerak, degan ğoyaga asoslangan edi. K. firqasi kamayib, keyinçalik (9-a. örtalarida) tamoman yuqolib ketgan, şialarning köpçiligi tomonidan Ali 4-imom sifatida tanilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЙСОНИЙЛАР — 7-а.да шиалар орасидан ажралиб чиққан фирқа тарафдорлари. Шиаларнинг 3-имоми Ҳусайн 680 й.да Карбало яқинида қалок бўлгандан кейин, 4-имомни эътироф этишда улар орасида ихтилоф юз берган: уларнинг бир қисми Ҳусайннинг ўғли Али (Зайн ал-Обидин)ни имом деб таниса, бошқа гуруҳи Ҳусайн ўғилларининг жуда ёшлиги ва раҳнамоликка қобил эмаслигини сабаб қилиб кўрсатиб, Алининг Бану Ҳанифа қабиласидан ўлжа сифатида олинган канизагидан туғилган, жангларда иштирок этиб танилган ўғли Мухаммад (637—700)ни 4-имом деб эътироф қилган. Барча манбаларда онаси мансуб булган қабила номига нисбат берилиб у Муҳаммад ибн ал-Ҳанафия деб аталади. Унинг тарафдори бўлган шиалар Мухтор ибн Абу Убайд раҳбарлигида 685 й.да Куфада исён кутариб, умавийларга зарба берган, Ҳусайнни ўлдирганларнинг кўпини жазолаган. Қўлга туширилган Куфа хазинасидаги пулларни исёнчиларга тақсимлаб берган. Бу исёнда Абу Амр Кайсон фаол иштирок этган (фирқанинг номи шундан). Кейинчалик ички ихтилофлар натижасида исёнчилар енгилиб, Мухтор ҳалок бўлган (687). Муҳаммад ибн ал-Ҳанафия бевосита қўзғолонда иштирок этмаган. К. Алини пайғамбарнинг қизи Фотимага уйлангани учун эмас, узига хос имомлик хислати учун имом деб танийди, шу сабабли, имомлик пайгамбар авлодига ўтиши шарт эмас деб ҳисоблаб, Алининг икки ўғли (Ҳасан ва Ҳусайн) дан кейин имомлик канизакдан туғилган 3-ўғлига ўтиши керак, деган ғояга асосланган эди. К. фирқаси камайиб, кейинчалик (9-а. ўрталарида) тамоман йуқолиб кетган, шиаларнинг кўпчилиги томонидан Али 4-имом сифатида танилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.