Kayxusrav
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 32–33-b. — ziyouz.com
Kayxusrav KAYXUSRAV, Kavi Xaosrava -1) Eron mifologiyasida kayoniylar sulolasidan bölgan 3-şoh. «Şohnoma»ga köra, onasi Zahhok qavmidan bölgan turonlik Farangis. Otasi Siyovuş. Afrosiyob Turon bahodiri Pironga Farangisga köz-quloq bölib turişini va tugiladigan çaqaloqni öldirişni buyuradi. Piron tuşida Siyovuşni köradi. Siyovuş öğlining taxtga ötirişini başorat qiladi. Piron K. deb ism qöyilgan çaqaloqni çöponlarga topşiradi. Bola paxlavon bölib yetişadi, uning Şabrangi Behzod nomli qora oti bölgan. Eronliklar K.ni topiş uçun köp ovora bölişadi, nihoyat 7 yillik izlanişdan söng bahodir Gev K.ni onasi b-n birgalikda bobosi Kaykovus huzuriga olib keladi. K. 60 y. podşoxlik qiladi. Rustam b-n birgalikda u otasining öçini oliş uçun Afrosiyobga qarşi yuriş qiladi. Jangda Afrosiyobning öğli Şidni öldiradi, söng Afrosiyob ham halok böladi. K. davrida mamlakatda tinçlik-osoyiştalik örnatiladi. K. Afrosiyobning boşqa bir öğli — Jaxnni tutqunlikdan xalos etib, unga Turonni topşiradi. Ammo K.ning köngli özidan xotirjam emas edi. Uning tomirlarida faqat yaxşilikka e'tiqod qilganning qonigina emas, yovuzlikka e'tiqod qöyganning ham qoni oqişini bilardi. U özidagi yovuzlik ibtidosi undagi ezgulikni yengib qöyişidan xavotirda edi. K. taxtni qarindoşi Luhrospga topşirib, özi toqqa yöl oladi va tongda ğoyib böladi. Bahodirlar bedarak ketgan K.ni izlaşga otlanişadi, kuçli qor böroni ularni kömib yuboradi va köpçilik bahodirlar K. kabi abadiy ğoyib bölişadi. Avestoda Kavi Xaosrava Ardvi Suradan Frangxrasyon (Afrosiyob)ni yengişda madad söraydi. Unga Ardvi madad beradi. «Çunki, Ardvi iymonlilar tilagini bajo keltiruvçi zotdir»; 2) Axomaniylar davlati asosçisi Kir II ning xalq oğzaki ijodi, folklorda uçraydigan afsonaviy nomi. Mirsodiq Ishoqov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
КАЙХУСРАВ, Кави Хаосрава -1) Эрон мифологиясида каёнийлар сулоласидан бўлган 3-шоҳ. «Шоҳнома»га кўра, онаси Заҳҳок қавмидан бўлган туронлик Фарангис. Отаси Сиёвуш. Афросиёб Турон баҳодири Пиронга Фарангисга кўз-қулоқ бўлиб туришини ва тугиладиган чақалоқни ўлдиришни буюради. Пирон тушида Сиёвушни кўради. Сиёвуш ўғлининг тахтга ўтиришини башорат қилади. Пирон К. деб исм қўйилган чақалоқни чўпонларга топширади. Бола пахлавон бўлиб етишади, унинг Шабранги Беҳзод номли қора оти бўлган. Эронликлар К.ни топиш учун кўп овора бўлишади, ниҳоят 7 йиллик изланишдан сўнг баҳодир Гев К.ни онаси б-н биргаликда бобоси Кайковус ҳузурига олиб келади. К. 60 й. подшохлик қилади. Рустам б-н биргаликда у отасининг ўчини олиш учун Афросиёбга қарши юриш қилади. Жангда Афросиёбнинг ўғли Шидни ўлдиради, сўнг Афросиёб ҳам ҳалок бўлади. К. даврида мамлакатда тинчлик-осойишталик ўрнатилади. К. Афросиёбнинг бошқа бир ўғли — Жахнни тутқунликдан халос этиб, унга Туронни топширади. Аммо К.нинг кўнгли ўзидан хотиржам эмас эди. Унинг томирларида фақат яхшиликка эътиқод қилганнинг қонигина эмас, ёвузликка эътиқод қўйганнинг ҳам қони оқишини биларди. У ўзидаги ёвузлик ибтидоси ундаги эзгуликни енгиб қўйишидан хавотирда эди. К. тахтни қариндоши Луҳроспга топшириб, ўзи тоққа йўл олади ва тонгда ғойиб бўлади. Баҳодирлар бедарак кетган К.ни излашга отланишади, кучли қор бўрони уларни кўмиб юборади ва кўпчилик баҳодирлар К. каби абадий ғойиб бўлишади. Авестода Кави Хаосрава Ардви Сурадан Франгхрасйон (Афросиёб)ни енгишда мадад сўрайди. Унга Ардви мадад беради. «Чунки, Ардви иймонлилар тилагини бажо келтирувчи зотдир»; 2) Ахоманийлар давлати асосчиси Кир II нинг халқ оғзаки ижоди, фольклорда учрайдиган афсонавий номи. Мирсодиқ Исҳоқов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.